أى شاقّا ( 1 ) ، هم او گفت : لا راحة فيه . مقاتل گفت : لا فرح فيه ، در او راحت و شادى نباشد ، و اصل او از صعود باشد براى آن كه صعود [ به ] ( 2 ) بالا [ بر ] ( 3 ) رفتن بر آدمى ( 4 ) دشخوار باشد ، و منه قول عمر بن الخطَّاب ( 5 ) : ما تصعّدني ( 6 ) شىء [ قطَّ ] كما تصعّدني ( 7 ) ] ( 8 ) خطبة النّكاح . عكرمه گفت : كوهى است در دوزخ ، كلبيّ گفت وليد بن مغيره را : تكليف كنند در دوزخ كه بر كوهى شود ساده ( 9 ) به بسيار رنج و مشقّت ، بر آن جا شود به سلسلهها او را بر مىكشند و به مقامع آهنين ( 10 ) مىزنند .
چون بر بالاى ، كوه شود به چهل دست زنند او را و ( 11 ) باز پس اندازند آنگه ديگر باره [ او را ] ( 12 ) تكليف كنند كه [ بر ] ( 13 ) بالا شود ، هميشه در اين عذاب باشد ، و هو قوله :
سَأُرْهِقُه صَعُوداً ( 14 ) .
* ( وَأَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّه ) * ، گفتند ( 15 ) سبب نزول آيت اين بود كه جنّيان گفتند :
ما چگونه به مسجد تو و خدمت [ كردن تو ] ( 16 ) و نماز كردن ( 17 ) در پى تو حاضر آييم و راه ما به تو دور است ؟ خداى تعالى اين آيت فرستاد [ و ] ( 18 ) گفت :
مساجد همه خداى راست ( 19 ) . شما با خداى ، خداى ديگر مپرستيد ، قتاده گفت : جهودان و ترسايان چون در كنشت و كليساى خود شدندى ، با خداى انباز گرفتندى ، گفتند ( 20 ) : خداى تعالى مؤمنان را فرمود كه در مسجد
هامش
( 1 ) . اساس : شاق ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 18 - 16 - 13 - 12 - 8 - 3 - 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 4 ) . اساس : و امر ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 5 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : عمر .
( 7 - 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : تصدّعنى .
( 9 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : رود پياده .
( 10 ) . آد و ديگر نسخه بدلها او را .
( 11 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : به چهل سال او را .
( 14 ) . سورهء مدّثّر ( 74 ) آيهء 17 .
( 15 ) . اساس : گفت : با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 17 ) . گا تو .
( 19 ) . كا * ( فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّه أَحَداً ) * .
( 20 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : انباز گفتندى .