* ( أَ يَطْمَعُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعِيمٍ ) * ، مفسّران گفتند : سبب نزول آيت آن بود كه مشركان بيامدندى و پيرامن رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - بنشستندى و كلام او مىشنيدندى و استهزاء مىكردندى به او و ( 1 ) اصحاب او ، [ و ] ( 2 ) مىگفتندى : اگر چنان است كه محمّد - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - مىگويد كه : اينان به بهشت خواهند شدن ، ما پيش ( 3 ) ايشان ( 4 ) رويم ، جاى ما بهتر از جاى ايشان باشد . خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : طمع مىدارد ( 5 ) هر كسى از ايشان كه او را به بهشت برد ( 6 ) ، بهشت نعيم .
آنگه گفت : * ( كَلَّا ) * ، أى حاشا ، اين نباشد هرگز كه ايشان طمع مىدارند .
مفضّل از عاصم روايت كرد . * ( أَنْ يُدْخَلَ ) * ، به فتح « يا » و ضمّ « خا » على الفعل المستقيم المسند إلى الفاعل ، و حسن و طلحه در شاذّ - هم اين خواندند ، و عامّهء قرّاء * ( أَنْ يُدْخَلَ ) * خواندند على الفعل المجهول ، كه ايشان را به بهشت برند .
آنگه گفت : * ( إِنَّا خَلَقْناهُمْ مِمَّا يَعْلَمُونَ ) * ، ايشان مىدانند كه ما ايشان را از چه آفريدهايم ، يعنى از نطفه و علقه و مضغه ، پس كس مستوجب بهشت نشود به نسب كه اصل خلق يكى است ، بل [ 77 - پ ] مستوجب بهشت به طاعت و عمل صالح شوند .
قتاده گفت : يا ابن ( 7 ) آدم ، تو را از چيزى پليد آفريدهاند ، از خداى بترس ، و بعضى از صحابه چون خطبه كردى در وعظ ، مقاذر و مناتن آدمى [ بر شمردى ] ( 8 ) گفتى كه : اصل او از مبال و مخرج بول است ، و آنگه گذر او بر مبال بوده است ، آنگه در رحم مادر آبى نطفه باشى ، آنگه علقه آنگه مضغه ، آنگه ( 9 ) از شكم
هامش
( 1 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : بر او و بر .
( 8 - 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : پيش از .
( 4 ) . آد ، گا به بهشت .
( 5 ) . آد ، گا : مىدارند .
( 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : برند .
( 7 ) . كا : يا بن ، آد ، گا : اى فرزند آدم .
( 9 ) . آد ، گا : و چون .