بالا ( 1 ) بردى و گفتى : هر كه من مولاى اويم على مولاى اوست ( 2 ) . اين حديث از خويشتن گفتى يا خداى فرمود تو را ؟ رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - گفت :
و اللَّه الَّذي لا إله الَّا هو
، بدان خداى كه جز او خدايى نيست كه من از قول و فرمان خداى گفتم . او روى برگردانيد و مىگفت :
الَّلهمّ ان كان هذا هو الحقّ من عندك فامطر علينا حجارة من السّماء أو ائتنا به عذاب اليم
( 3 ) ، هنوز به راحلهء خود نرسيده بود كه سنگى از آسمان بيامد و بر سر او آمد و به زيرش ( 4 ) برون افتاد ( 5 ) و او بر جاى بمرد و خداى تعالى اين آيت فرستاد ( 6 ) : * ( سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ ، لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَه دافِعٌ ، مِنَ اللَّه ذِي الْمَعارِجِ ) * .
و امّا آنان كه بى همزه خواندند آن را هم دو وجه باشد : يكى آن كه بر تخفيف همزه بود و مرادهم سؤال باشد ، يقال : سال ، يسأل [ لغة في سأل يسأل ] ( 7 ) ، كنال ينال ، و خاف يخاف . و وجه ديگر آن كه [ من ] السّيل باشد .
زيد بن ثابت گفت و عبد الرّحمن بن زيد بن أسلم : « سائل » نام واديى است در دوزخ ، خداى تعالى خبر داد كه آن وادى بتريد ( 8 ) . قوله : * ( لَيْسَ لَه دافِعٌ ، مِنَ اللَّه ذِي الْمَعارِجِ ) * ، آن را دافعى و مانعى نيست از خداى تعالى كه او خداوند آسمانهاى هفت است در قول عبد اللَّه عبّاس . ابن كيسان گفت : « معارج » گشايشى است كه ميان هر دو آسمان باشد و ميان زمين و آسمان هست و ميان هر دو زمين هست .
هامش
( 1 ) . كا : بالاى .
( 2 ) . آد و ديگر نسخه بدلها :
من كنت مولاه فعليّ مولاه .
( 3 ) . سورهء انفال ( 8 ) آيهء 32 .
( 4 ) . آد : به دماغش فرو رفت و از زيرش ، كا : به دماغش فرو آمد و به زيرش .
( 5 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : بيرون آمد .
( 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها كه .
( 7 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 8 ) . آد : در بالاى كلمه افزوده « سيلان كرد » .