چشمهاشان بر شودشان خوارى ، آن است آن روز كه بودند وعده كردگان .
قوله تعالى : * ( سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ ) * ، مدنيان و شاميان خواندند : « سال سائل » بى همزه ، و باقى قرّاء به همزه خواندند بر اصل من السّؤال . و او را دو وجه باشد : يكى آن كه « با » به معنى « عن » باشد ، كقوله : فَسْئَلْ بِه خَبِيراً ( 1 ) ، أى عنه ، و قال علقمة بن عبده ( 2 ) :
فان تسئلونى بالنّساء فانّني
بصير بأدواء النّساء طبيب
أى عن النّساء ، و معنى آيت بر آن وجه آن باشد كه سايلى سؤال كرد و پرسيد از عذابى كه واقع خواست بودن كه آن عذاب بر كه خواهد [ بود ، و اين قول حسن است و قتاده . گفتند : اين سورت به مكّه آمد ، چون رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - بيامد و قوم خود را تهديد كرد به عذاب ، مشركان گفتند : از او بپرسيد تا اين عذاب كه را خواهد بودن و به كه واقع خواهد ] ( 3 ) بودن ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : سايلى پرسيد از عذابى كه واقع خواست بودن ( 4 ) كه آن عذاب كه راست ؟ جواب دادند و بيان كردند كه : * ( لِلْكافِرينَ ) * ، كافران را خواهد بودن .
وجه ديگر آن است كه « با » زيادت است ، و معنى آن كه : سأل سايل عذابا واقعا للكافرين - عليهم ، سائلى [ و ] ( 5 ) خوانندهاى ( 6 ) در خواست به دعا و حاجت عذابى كه واقع باشد بر كافران و آن نضر بن الحارث بود ، آن جا كه از خداى تعالى براى خود عذاب خواست في قوله : اللَّهُمَّ إِنْ كانَ هذا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ أَوِ ائْتِنا بِعَذابٍ أَلِيمٍ ( 7 ) . آنچه خواست از عذاب ، روز بدر به
هامش
( 1 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 59 .
( 2 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : قال الشّاعر :
( 5 - 3 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 4 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : واقع خواهد شدن .
( 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : خواهندهاى .
( 7 ) . سورهء انفال ( 8 ) آيهء 32 .