سراعا ، نصب است بر حال ( 1 ) و عامل در او فعلى است مضمر و التّقدير : فيخرجون منها سراعا ، جمع سريع . * ( ذلِكَ حَشْرٌ عَلَيْنا يَسِيرٌ ) * ، آن جمعى است بر ما آسان .
* ( نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَقُولُونَ ) * ، آنگه گفت : و ما عالمترين به آنچه ايشان مىگويند . * ( وَما أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِجَبَّارٍ ) * تو اى محمّد برايشان جبّار نهاى ( 2 ) ، يعنى مسلَّط و گماشته نهاى ، تا ايشان را بقهر و جبر به اسلام درآرى ، ( 3 ) انّما تو پيغام گزارى مذكّر و منبّه . ثعلب ( 4 ) گفت : بناء فعّال بسيار آمد در مفعل ، چون جبّار به معنى مجبر و درّاك به معنى مدرك و سرّاع به معنى مسرع . و قولى ديگر آن است كه به جبّار ( 5 ) مجبر خواست يقال : جبرته على الامر به معنى اجبرته . و الجبّار السلطان . قال الشّاعر ( 6 ) :
و يوم الحشر اذ حشرت معدّ
و كان النّاس الَّا نحن دينا
عصينا عزمة الجبّار حتّى
صبحنا الحرب الفا معلمينا
گفت : مراد به جبّار سلطان است ، يعنى منذر بن النّعمان ، كه او مردم را [ 37 - ر ] بسوخت و بقهر بر كارها داشت . * ( فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ ) * ياد ده اى محمّد به قرآن و تذكير و تنبيه كن آنان را كه از وعيد و عقاب من مىترسند ( 7 ) ، اين از باب تخصيص الذّكر ( 8 ) است ، چنان كه رفت ( 9 ) .
هامش
( 1 ) . آد ، كا ، گا از ايشان .
( 2 ) . آد ، گا : نيستى .
( 3 ) . آد ، گا : بر اسلام دارى .
( 4 ) . آد ، گا : تغلب .
( 5 ) . آد ، گا : از جبّار .
( 6 ) . آج شعر .
( 7 ) . آد ، گا و .
( 8 ) . آد ، گا : بالذّكر .
( 9 ) . آد ، كا ، گا : چنان كه چند جايگه گذشت .