و دگر ( 1 ) مفسّران گفتند : نماز كن به فرمان خداى و ( 2 ) توفيق او ( 3 ) پيش از آن كه آفتاب برآيد يعنى نماز بامداد * ( وَقَبْلَ الْغُرُوبِ ) * و پيش از آن كه فرو شود يعنى نماز ديگر .
* ( وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْه ) * و از شب تسبيح كن او را ، يعنى نماز شام و خفتن .
عبد اللَّه عبّاس گفت : و * ( قَبْلَ الْغُرُوبِ ) * ( 4 ) ، نماز پيشين و ديگر ( 5 ) . * ( وَمِنَ اللَّيْلِ ) * ، از اوقات شب آنچه ( 6 ) بيدار شوى نماز شام ( 7 ) كن . * ( وَأَدْبارَ السُّجُودِ ) * [ 36 - ر ] روايت كنند ( 8 ) از امير المؤمنين على - عليه السلام - و ( 9 ) عمر بن الخطَّاب و ابو هريره و حسن بصرى و نخعى و شعبى و اوزاعى كه : * ( أَدْبارَ السُّجُودِ ) * ، مراد دو ركعت پيش از صبح است ( 10 ) كه آن را ركعتى الفجر ( 11 ) گويند سنّت نماز بامداد . و عبد اللَّه عبّاس روايت كرد از رسول - صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم - كه اين دو ركعت است بعد از ( 12 ) نماز شام پيش ( 13 ) از آن كه سخن گويد ( 14 ) در ركعت اوّل الحمد بخواند و ( قل يا ايها الكافرون ) ، و در ركعت دوم الحمد و قل هو الله ، نماز او در عليّين بنويسند . مقاتل گفت : وقتش چندان است تا شفق فرو نشده باشد . مجاهد گفت : تسبيح ( 15 ) كه در عقب نمازهاى فرض كند . ابن زيد گفت : نوافل است از قفاى ( 16 ) فرايض . و گفتند :
( ادبار السجود ) ، دو ركعت نماز است پيش از صبح ، وَإِدْبارَ النُّجُومِ ( 17 ) دو ركعت
هامش
( 1 ) . آج ، آد ، كا : ديگر .
( 2 ) . آج ، كا به .
( 3 ) . كا ، گا ، آد و به يارى او * ( قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ ) * .
( 4 ) . آد ، گا يعنى .
( 5 ) . آد ، كا ، گا مجاهد گفت .
( 6 ) . آج ، آد ، گا : آنگه كه كا : كه .
( 7 ) . آد ، كا ، گا : نماز شب .
( 8 ) . آج ، آد ، كا ، گا : كردند .
( 9 ) . آد ، گا از .
( 10 ) . آج : پيش صبح است آد ، كا ، گا : دو ركعت است پيش از صبح .
( 11 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : ركعتى الفجر .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها : از پس .
( 13 ) . اساس : پيشين ، با توجه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . آد ، كا ، گا : نماز شام پيش .
( 14 ) . آد ، گا هر كه بگزارد نماز او در عليين بنويسند .
( 15 ) . آج و ديگر نسخه بدلها است .
( 16 ) . آد ، گا : از عقب كا : از پس .
( 17 ) . سورهء طور ( 52 ) آيهء 49 .