مرگ راحت باشد او را و در قيامت ريحان . بعضى ديگر گفتند : مراد ريحان مشموم است . ابو العاليه گفت : هيچ كس ( 1 ) از دار دنيا نبشود ( 2 ) از جمله مقرّبان تا او را شاخى از ريحان بهشت نيارند كه ببويد و در راحت آن جان بدهد .
ابو بكر ورّاق گفت : روح نجات باشد از آتش نيران ( 3 ) ، و ريحان فوز باشد به نعيم جنان . ترمذىّ گفت : روح راحت گور باشد و ريحان ثواب بهشت . سام بن عبد اللَّه گفت : روح سلامت باشد و ريحان كرامت . ديگرى گفت : روح معانقهء ابكار ( 4 ) بود و ريحان مرافقهء ابرار ( 5 ) ، و گفتند : روح ، جان دادن باشد بر شهادت ، و ريحان نداى سعادت . و گفتند : روح كشف الكروب باشد و ريحان غفران الذّنوب ، و گفتند : روح فضل اوست و ريحان وصل او ، و گفتند : روح تخفيف حساب باشد و ريحان تضعيف ثواب ، و گفتند : روح عفو بلا عتاب ( 6 ) و ريحان رزق بلا حساب . * ( وَجَنَّةُ نَعِيمٍ ) * و بهشت نعيم باشد ايشان را .
* ( وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ ) * و اگر چنان كه از جملهء دست راست باشد .
* ( فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ ) * ، أى سلامة لك يا محمّد ، يعنى در حق ايشان ايمن باش كه ايشان را آفت نخواهد رسيدن ( 7 ) تو را براى ايشان سلامت است ، و قيل :
سلام عليك ، و گفتند : معنى آن است كه فسلام لك ، أى سلامة بأنّك ( 8 ) من أصحاب اليمين تو را سلامت باد اى محمّد كه تو نيز از اصحاب اليمينى ( 9 ) . فرّاء گفت :
معنى آن است كه سلام و تحيّت ايشان تو را باشد كه ايشان سلام بر تو كنند .
* ( وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ ) * و امّا اگر از جملهء دروغ داران و گمراهان باشد و از ( 10 ) اصحاب الشّمال باشند .
هامش
( 1 ) . آد ، گا : گفت كسى كا : هيچ چيز .
( 2 ) . كا : نبرود .
( 3 ) . آج ، كا : آتش ميزان آد ، گا : آتش دوزخ .
( 4 ) . گا : معانقة الأبكار .
( 5 ) . گا : مرافقة الأبرار .
( 6 ) . كا ، گا : عقاب .
( 7 ) . آد ، گا و .
( 8 ) . كا : لأنّك .
( 9 ) . گا : اصحاب يمينى .
( 10 ) . آج ، گا : و آن آد : آنان .