و مذهب شما بهتر است ، اكنون مؤدى است با اين كه ديدى از دوزخ و طريقت ما مؤدى است با امن و راحت . اكنون بنگرى تا كدام بهتر است ؟ آنگه بر سبيل تهديد گفت به صورت امر ( 1 ) : * ( اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ ) * ، هرچه خواهى بكنى كه جزا به دنبال آن است و مهمل فرو نخواهند گذاشتن . و مثله قوله - عليه السلام :
اذا لم تستح فاصنع ما شئت
، و
قوله عليه السلام : احبب من احببت فانك مفارقه و اصنع ما شئت فانك مجزى به .
معنى اين همه نهى است ، يعنى مكن هر چه خواهى كه آنگه مؤدى بود با هلاك و و بال ( 2 ) ، آنگه مؤكد كرد اين تهديد را به قوله : * ( إِنَّه بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ) * ، كه او بينا و داناست به آنچه شما مىكنى تا بسزا ( 3 ) جزاى هر يك [ 165 - پ ] بدهد . گفتند : آيت در ابو جهل آمد و عمار ياسر .
* ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جاءَهُمْ ) * ، گفت : آنان كه كافر شدند به قرآن چون به ايشان آمد . آنگه در خبر « ان » خلاف كردند ، بعضى گفتند : محذوف است و التقدير : ان الذين كفروا بالذكر كفروا باللَّه ، آنان كه به قرآن كافر باشند ، به خداى كافر باشند براى آن كه چون به تنزيل او ايمان ندارند ، به منزل تنزيل ايمان ندارند . و گفتند محذوف اين است كه : ان الذين كفروا بالذكر لما جاءهم هلكوا به و شقوا ، ايشان هالكند و شقى . و گفتند : * ( أُولئِكَ يُنادَوْنَ ) * خبر اوست و اگر چه از و دور - افتاد ، و اين صحيح باشد . و قول آن كس كه گفت : * ( وَإِنَّه لَكِتابٌ عَزِيزٌ ) * در جاى خبر اوست ، بعيد است . براى آن كه او جملهاى است بيگانه و در وى ضميرى نيست عايد با مبتدا ، پس اين مستقيم نباشد ، و قولهاى اول معتمد است . * ( وَإِنَّه لَكِتابٌ عَزِيزٌ ) * ، و اين قرآن كتابى است عزيز . در معنى او خلاف كردند :
بعضى گفتند : معنى آن است كه معجز است و منيع از آن كه كسى مانند او تواند آوردن ، چنان كه گفت : قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا ( 4 ) - الآيه . و گفتند : عزيز است به اعزاز از خداى تعالى او را و حفظ آن از تغيير و تبديل . عبد اللَّه عباس گفت : كريم است . مقاتل گفت : منيع است از شيطان . سدى گفت : مخلوق و مختلق » نيست و فرو بافته ( 6 ) .
هامش
( 1 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد افزوده : كه .
( 2 ) . لا : آنگه مزد تو به تو رسد .
( 3 ) . آج ، ما : سزاى .
( 4 ) . سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 88 .
( 5 ) . ما : مختلف ، گا : مخلق .
( 6 ) . آ ، ج ، ما ، لا : فرا بافته .