بهترين روزى دهندگان است براى آن كه سلطان را رازق خوانند و مرد عيالدار را .
يقال رزق السّلطان الجند ، و فلان مرزوق ( 1 ) عياله گفت : اين حال ناگفته نخواهد ماند و اين حواله كه كردند كه : الملائكة بنات اللَّه اين را باز خواست خواهد بودن . گفت :
* ( وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ ) * ( 2 ) * ( جَمِيعاً ) * ، ياد كن اى محمّد آن روز كه خداى حشر كند ( 3 ) اين كافران را * ( ثُمَّ يَقُولُ ) * ( 4 ) * ( لِلْمَلائِكَةِ ) * ، « آنگه گويد » ( 5 ) فريشتگان را اينان شما را مىپرستيدند و اين براى آن گويد كه ايشان گمان بردند كه فريشتگان به قول و مذهب ايشان راضىاند .
* ( قالُوا سُبْحانَكَ ) * ( 6 ) ، منزّهى تو بار خدايا ، * ( أَنْتَ وَلِيُّنا مِنْ دُونِهِمْ ) * ، تو خداوند مايى بدون ايشان تولَّاى ما به تو است نه به ايشان . * ( بَلْ كانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ ) * ، بل ايشان جنّيان را مىپرستيدند و طاعت ابليس مىداشتند در آنچه مىفرمود : ايشان را و بيشترينهء ايشان به ابليس و لشكر او ايمان داشتند . قتاده گفت : اين استفهام تقرير است چنان كه گفت عيسى را : . . . أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّه . . . ( 7 )
آنگه گفت فرداى قيامت ايشان را گويند : * ( فَالْيَوْمَ لا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَفْعاً وَلا ضَرًّا ) * ، امّا امروز هيچ كس را از شما قوّت و قدرت آن نباشد كه بهرى را زيان و سود رساند ( 8 ) ، چه دستهاى همه ( 9 ) كنندگان از كافر فرو مانده بود كس را حكمى نباشد و تصرّفى نبود و كارى نرود . * ( وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ) * ، و گوييم كافران را كه به شرك و كفر بر خود ظلم كرده باشند ، بچشى عذاب اين دوزخ كه دروغ مىداشتى آن را .
* ( وَإِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ ) * ، چون آيات ما بر اين ( 10 ) كافران خوانند از اين كتاب قرآن آياتى روشن . و نصب بيّنات بر حال است ، از مفعول . * ( قالُوا ) * ، گويند اين كافران :
* ( ما هذا ) * ، نيست اين ( 11 ) - اشارت به رسول است - الَّا مردى كه مىخواهد كه
هامش
( 1 ) - دا ، آج ، لب : يرزق .
( 2 ) - اساس ، آب ، دا ، آج ، لب : نحشرهم كه با توجه به قرآن مجيد تصحيح شد .
( 3 ) - اساس : با توجه به ضبط كلمه به صورت « نحشرهم » ، معنى كرده : آن روز كه ما حشر كنيم ، با توجه به ترجمهء درست كلمه تصحيح شد .
( 4 ) - دا ، آج ، لب ، افزوده : گويند .
( 5 ) - اساس : با توجه به ضبط كلمه به صورت « نقول » معنى كرده : « آنگه گوييم » ، با توجه به ترجمه درست كلمه تصحيح شد .
( 6 ) - آج ، لب : فرمود .
( 7 ) - سورهء مائده ( 5 ) آيهء 116 .
( 8 ) - آج ، لب : رسانند .
( 9 ) - دا : هر .
( 10 ) - دا : بر آن .
( 11 ) - دا ، آج ، لب : اين محمّد .