و منع كند ميان ايشان و ميان آنچه آرزو كنند چنان كه كردند به پسروانشان از پيش اين ، ايشان بودند در شكّى به تهمت آرنده .
قوله تعالى : * ( وَما أَرْسَلْنا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ ) * ( 1 ) ، حق تعالى براى تسلَّى رسول گفت اين تكذيب امّت تو را نه كارى است كه به سر در آمده است ، بل ما هيچ پيغامبر را نفرستاديم به هيچ شهر و ديه ، الَّا ( 2 ) مترفان و منعمان آن جايگاه گفتند : ما كافرايم به آنچه شما را به آن فرستادهاند از كتاب و شريعت و معجزه و بيّنه و عبادت و هيچ قبول [ 30 - پ ] نكردند و به همه كفر آوردند و حجّت و علَّت اين آوردند ، كه گفتند : * ( قالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوالًا وَأَوْلاداً ) * ، ( 3 ) ما بيشترايم به مال و فرزندان ، يعنى مال و فرزندان ما بيشتر است از آن پيغامبران و ما را عذاب نكند خداى . چه آن خداى كه ما را سزاى آن ديد كه اين جا نعمت دهد نيز آن جا اگر حق است از گفتار شما هم عذاب نكند ما را .
گمان بردند كه آن نعمت براى منزلت ايشان است ، ندانستند كه : . . . إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَلَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ ( 4 ) .
* ( قُلْ إِنَّ رَبِّي ) * ، بگو اى محمّد كه : خداى من ( 5 ) روزى بگسترد بر آن كه خواهد و تنگ كند بر آن كه خواهد و احوال اين جا از توانگرى ( 6 ) و درويشى دليل مثل آن نكند در منقلب و مآل ، بل اگر بر عكس حمل كنند اوليتر باشد على اكثر الاحوال .
آنگه گفت : * ( وَما أَمْوالُكُمْ وَلا أَوْلادُكُمْ ) * ، گفت : مالهاى شما و فرزندان شما از آن نيست كه شما را به خداى نزديك كند ، و انّما شما را به خداى نزديك عمل صالح گرداند . و قوله : * ( إِلَّا ) * ، استثناى منقطع است به معنى لكن ، يعنى ، و لكن آنان كه ايمان آرند و عمل صالح كنند از طاعات و عبادات ( 7 )
هامش
( 1 ) - دا ، افزوده : « من » صله است تأكيد نفى را ، اى : نديرا .
( 2 ) - دا : و الا .
( 3 ) - دا ، افزوده : نصب او بر تمييز است .
( 4 ) - سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 178 .
( 5 ) - آج ، لب : خداى تعالى .
( 6 ) - دا : تونگرى .
( 7 ) - دا ، افزوده : يا تقدير حذف مضاف بايد كردن يا استثنا متصل بود ، و التقدير : الا ايمان من آمن و عمل و من عمل صالحا .