ايشان گفتند : ما ايمان نياريم به اين قرآن و نه به آن كتابها كه پيش اين ( 1 ) فرستادند از تورية و انجيل و زبور و صحف ، و اين مشركان عرب بودند كه ايشان به هيچ پيغامبر ايمان نداشتند . آنگه حال ايشان در مآلشان باز گفت ، گفت : يا محمّد اگر تو بينى آنگه كه اين ( 2 ) ظالمان و كافران را كه بعضى با بعضى مىگويند و سخن با يك ديگر رد مىكنند و سؤال و جواب مىكنند ، * ( يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا ) * ، مستضعفان گويند و اتباع و اراذل ، مستكبران را و رؤسا را : * ( لَوْ لا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ ) * ، اگر نه شما بودى ما مؤمن بودمانى . الَّا آن است كه شما ما را اغرا ( 3 ) و اغوا كردى و از راه ببردى . مستكبران گويند مستضعفان را : * ( أَ نَحْنُ صَدَدْناكُمْ عَنِ الْهُدى ) * ، ما باز داشتيم شما را از راه راست و ايمان چون هدى و بيان ( 4 ) به شما آمد ؟ * ( بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ ) * ، بل گناهكار شما بودى . مستضعفان جواب دهند ، گويند : * ( بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ ) * ، بل ما را آن گمراه كرد كه كردى از مكر در شب و روز و دعوت با كفر و اضلال . و اضافت مكر كرد با شب و روز بر سبيل توسّع و اين را ظرف متّسع فيه خوانند ( 5 ) ، من باب قولهم : ليل قائم و نهار صائم . و مثله قول الشاعر : ( 6 )
يا سارق اللَّيلة اهل الدّار
و قال آخر ( 7 ) :
و نمت و ما ليل المطىّ بنائم
المعنى ، مكر كم ( 8 ) باللَّيل و النّهار .
* ( إِذْ تَأْمُرُونَنا أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّه ) * ، چون مىفرمودى ما را كه كافر شويم به خداى تعالى [ 29 - ر ] * ( وَنَجْعَلَ لَه أَنْداداً ) * ، و او را امثال و همتايان بداديم ( 9 ) و اين همه به دعوت و اغواى شما ( 10 ) بود * ( وَأَسَرُّوا النَّدامَةَ ) * ، و پشيمانى اظهار كنند چون عذاب بينند در وقتى كه ايشان را سود ندارد . و گفتند : اسرّوا ، اى ، كتموا ، و پشيمانى باز پوشند چون
هامش
( 1 ) - آج ، لب : پيش از اين .
( 2 ) - دا : اگر تو بينى اين .
( 3 ) - لب : اغر .
( 4 ) - آج ، لب : ايمان .
( 5 ) - دا : متّسع خوانند .
( 6 ) - دا ، لب ، افزوده : شعر ، آج : مصرع .
( 7 ) - آج ، لب ، افزوده : شعر .
( 8 ) - دا : بل مكرتم ، آج ، لب : بل مكركم .
( 9 ) - دا : آريم ، آج ، لب : بداريم .
( 10 ) - دا ، آج ، لب : و اغرا و اغواى شما .