بنو ( 1 ) عمّ النبىّ و اقربوه ( 2 )
احبّ النّاس ( 3 ) كلَّهم اليّا
فان يك حبّهم رشدا اصبه
و لست بمخطئ ان كان غيّا
واو معروف است به حاضر جوابى ، گفتند : چون اين بيتها بگفت ، بنو قشير ( 4 ) گفتند : او را : ( 5 ) قد شككت فى دينك . او گفت : أ فترون اللَّه شكّ حيث قال : * ( وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى هُدىً أَوْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ ) * . او در همسايگى بنى قشير ( 6 ) فرود آمده بود و ايشان مجبّر بودند واو عدلى ، به شب سنگ به او مىانداختند . او گفت ايشان را :
شرم ندارى به شب سنگ مىاندازى به سراى من ؟ گفتند : ما رميناك ، بل اللَّه رماك ، ما تو را سنگ نمىاندازيم خداى مىاندازد . گفت : دروغ بر خداى منهى چه اگر او انداختى خطا نيامدى . لو انّ اللَّه رمانى لما اخطأنى ، مفحم شدند . بعضى دگر گفتند : « او » به معنى « واو » است هر دو جاى ، و كلام بر تمييز و تفصيل ، و تقدير : آن كه : و انّا لعلى هدى و ايّاكم فى ضلال مبين ، ما بر ره راستيم و شما بر ضلال ، چه عرب را عادت بود دو چيز مختلف درهم آرند و به يك جاى بگويند كه دانند كه مخاطب هر يك به جاى خود بداند نهادن . مثل قوله : وَمِنْ رَحْمَتِه ( 7 ) جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهارَ لِتَسْكُنُوا فِيه وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِه . . . ( 8 ) فالسكون فى اللَّيل و ابتغاء الرّزق فى النهار ، و « او » به معنى « واو » در قرآن و اشعار هست ، فى قوله : ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً . . . ( 9 ) . . . قيل : اراد و اشدّ قسوة على احد التأويلات ( 10 ) . و قوله : . . . الى مائة الف او يزيدون ( 11 ) ، معناه ، و يزيدون . چنان كه جرير گفت : ( 12 )
أ ثعلبة الفوارس او رياحا
عدلت بهم طهيّة و الخشابا
اراد : و رياحا . وجهى دگر در روايت ( 13 ) آن است ، ( 14 ) على تكرار المبتداء و الخبر
هامش
( 1 ) - دا : بنى .
( 2 ) - دا : و اقربيه .
( 3 ) - اساس : الناس خير ، كه به قياس با ديگر نسخه بدلها زايد مىنمود و حذف شد .
( 6 - 4 ) - اساس : بنو قشر ، به قياس با نسخهء دا ، تصحيح شد .
( 5 ) - دا ، آج ، لب ، افزوده : نراك .
( 7 ) - كليهء نسخهها : من آياته .
( 8 ) - سورهء قصص ( 28 ) آيهء 73 .
( 9 ) - سورهء بقره ( 2 ) آيهء 74 .
( 10 ) - دا : هذا لتأويلات .
( 11 ) - سورهء صافّات ( 37 ) آيهء 147 .
( 12 ) - دا ، آج ، لب ، افزوده : شعر .
( 13 ) - دا : در آيت ، آج ، لب : به روايت در آيت .
( 14 ) - دا ، آج ، لب ، افزوده : كه .