مرگ برادرش داد و گفت : يا هذا ! بنشين و با ما طعام ( 1 ) بخور كه دير است كه خبر مرگ برادر شنيدهام . گفت : يا عجب ! او اين ساعت فرمان يافت ، تو كى شنيدى ؟
گفت : از آنگه كه خداى تعالى گفت : * ( إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ ) * . مرد گفت : راست گفتى .
* ( ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عِنْدَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ ) * ، گفت : پس شما روز قيامت بنزديك خداى خصومت كنى ، يعنى محقّ و مبطل و ظالم و مظلوم و تابع و متبوع .
زبير گفت : چون اين آيت آمد ، ما گفتيم : يا رسول اللَّه ! اين گناهان كه ما در دنيا كرده باشيم با يكديگر آن جا مجازات رود و سگالش كنند ؟ گفت : اى ، و اللَّه كه سگالش كنند ، تا هر خداوند حق را به حق رسانند . ما گفتيم : و اللَّه انّ الامر لشديد ، به خداى كه كارى سخت است .
و ابو هريره روايت كرد كه ، يك روز رسول - عليه السّلام - گفت صحابه را كه :
دانى كه مفلسان امّت ( 2 ) كه باشند ؟ ما گفتيم كه : آنان كه مالى ندارند . گفت : نه .
مفلسان امّت من آنان باشند كه در دنيا ظلم كنند بر مردمان . اين را بزنند و آن را دشنام دهند ( 3 ) و مال اين بستانند . فردا دقيامت ( 4 ) چون مقاصّه خواهند ، آن جا زر و سيم نباشد ، حسنات ظالم برگيرند و به مظلوم دهند تا او مفلس بماند ، با سيّئات به دوزخ برند ( 5 ) . و تأويل خبر ( 6 ) آن باشد كه : تفسير حسنات بر اعواض كنند ، يعنى ، اعواض آلام او بردارند و به مظلوم دهند ، چه به ادلهء عقل درست شده است كه به عمل كسى [ 113 - ر ] ديگرى را ثواب ندهند و نيز به ادلهء شرع از قرآن و اخبار - مقطوع عليها - لا بدّ اين خبر را تأويل بايد ، و تأويل اين است كه گفته شد ، چه عوض به مثابت اروش جنايات است و قيمت ( 7 ) متلفات ( 8 ) .
عبد اللَّه عمر گفت : ما روزگار دراز بمانديم و گمان ما چنين بود كه اين
هامش
( 1 ) - آج ، لب : اين طعام .
( 2 ) - آج ، لب : امّت من .
( 3 ) - آج ، لب : ندارد .
( 4 ) - آج ، لب : و فرداى قيامت ، د قيامت / در قيامت .
( 5 ) - آج ، لب ، افزوده : او را .
( 6 ) - آج ، لب : اين خبر .
( 7 ) - آج ، لب : قيم .
( 8 ) - آب : متلفان .