* ( فَاعْبُدُوا ما شِئْتُمْ مِنْ دُونِه ) * ، شما بدون او هر چه خواهى مىپرستى . صورت امر است و معنى تهديد . و گفتند : منسوخ است به آيت قتال . * ( قُلْ إِنَّ الْخاسِرِينَ ) * ، بگو كه زيانكاران آنان باشند كه ايشان خود را زيان كرده باشند و اهل خود را . در او ( 1 ) خلاف كردند : مجاهد گفت و ابن زيد : معنى آن است كه به كفر خود را زيان كردند ، در دنيا ( 2 ) خود را به كشتن دادند و اهل را به سبى و غارت . حسن گفت : خود را زيان كردند كه به كفر خود را به دوزخ بردند در قيامت و ثوابى كه ايشان را خواست بودن ( 3 ) در قيامت ، در بهشت ( 4 ) از ايشان فوت شد آن زيان كردند و زنان ايشان را ، اعنى ، زنانى كه ايشان بودن ( 5 ) در بهشت از حور اگر ايمان آوردندى ، چون نياوردند ، به ديگران دهند . بعضى دگر گفتند معنى آن است كه : ايشان را به كفر به دوزخ برند و زنان ايشان به ايمان به بهشت روند و خدم و حشم ايشان ، پس ايشان زيانكاران باشند هم به نفس هم به اهل . * ( أَلا ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبِينُ ) * ، آن زيان ( 6 ) است آشكارا .
* ( لَهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ ظُلَلٌ مِنَ النَّارِ وَمِنْ تَحْتِهِمْ ظُلَلٌ ) * ، گفت : ايشان را سايه بانها باشد از بالاى سر ايشان از آتش ، * ( وَمِنْ تَحْتِهِمْ ظُلَلٌ ) * ، و از زير ايشان هم سايه بان آتش باشد . و براى آن پوشش زير را سايه ( 7 ) خواند كه دوزخ را دركاتش ( 8 ) بهرى زير ، بهرى زبر . آن كه اينان را فراش ( 9 ) باشد آنان را كه زير ايشان باشند سايهبان ( 10 ) باشد . و مثلها قوله : لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهادٌ وَمِنْ فَوْقِهِمْ غَواشٍ ( 11 ) . . . و قوله : يَوْمَ يَغْشاهُمُ الْعَذابُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ ( 12 ) . . . و قوله : . . . أَحاطَ بِهِمْ سُرادِقُها ( 13 ) . . . و قوله : انْطَلِقُوا إِلى ظِلٍّ ذِي ثَلاثِ شُعَبٍ ( 14 ) .
هامش
( 1 ) - دا ، آج ، لب : در معنى او .
( 2 ) - دا ، آج ، لب : در دنيا كه .
( 3 ) - دا : بود .
( 4 ) - آج ، لب : و بهشت .
( 5 ) - آج ، لب : ايشان را بودند .
( 6 ) - دا : زيانى .
( 7 ) - دا ، آج ، لب : سايهبان .
( 8 ) - دا : دوزخ دركات است ، آج ، لب : دوزخ دركات .
( 9 ) - دا ، آب : فراموش .
( 10 ) - در اساس مكرر آمده است .
( 11 ) - سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 41 .
( 12 ) - سورهء عنكبوت ( 29 ) آيهء 55 .
( 13 ) - سورهء كهف ( 18 ) آيهء 29 .
( 14 ) - سورهء مرسلات ( 77 ) آيهء 30 .