فرزند خداى .
* ( وَإِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ ) * ، بگو كه ما در عبادت او صف كشيدگانايم .
* ( وَإِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ ) * ، و ما او را تسبيح كنندگانايم و آنان كه به اين صفت باشند ، بندگان اسير و ذليل و خاضع باشند .
عبد اللَّه عبّاس گفت : بر آسمان هيچ مقدار بدستى نيست و الَّا بر او فريشتهاى است خداى تعالى را تسبيح كننده ( 1 ) يا نماز كنند ( 2 ) .
آنگه حكايت كلام اهل مكّه كرد از كافران : * ( وَإِنْ كانُوا لَيَقُولُونَ ) * ، اى و انّهم كانوا ليقولون . « ان » مخفّفه است از ثقيله و « لام » ، در خبر او ملازم باشد . و اين كافران مكّه مىگويند كه : اگر ما را كتابى بودى كه در آن جا علم ( 3 ) اوّلينان و علم گذشتگان بودى ، ما نيز از جملهء بندگان خالص بودمانى ، يعنى سبب آن كه ما ايمان نمىآريم اين است .
* ( فَكَفَرُوا بِه ) * ، گفتند : در كلام حذفى هست و اضمارى ، و التّقدير : كذّبوا فيما قالوا فقد آتيناهم الكتاب فكفروا ( 4 ) . گفت : دروغ گفتند در اين دعوى كه كردند كه ما كتاب به ايشان داديم ( 5 ) به آن كافر شدند و ايمان نياوردند .
آنگه بر سبيل تهديد گفتند : * ( فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ ) * ، بدانند روز قيامت اين كه كردند چون جزايش بيابند .
* ( وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنا ) * ، گفت : سابق شد سخن ما بندگان فرستادهء ما را از پيغامبران . و آن كلمه چيست ؟
آنگه گفت : * ( إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ ) * ، و آن آن است كه من حكم كردم كه ايشان مؤيّد و مظفّر و منصور باشند . و گفتند : كلمت آن است كه گفت : كَتَبَ اللَّه لأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي ( 6 ) . . .
إِنَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبُونَ ، و لشكر ما غالب بر حقيقت ايشان باشند . و « لام » ، فى قوله : « لهم » فى الموضعين ، « لام » تأكيد است كه در خبر « انّ » بشود ، نه
هامش
( 1 ) - دا : تسبيح مىكند و .
( 2 ) - آج ، لب : نماز گذارنده .
( 3 ) - دا ، آج ، لب : ذكر .
( 4 ) - دا ، آج : فكفروا به .
( 5 ) - دا ، آج ، لب : فرستاديم .
( 6 ) - سورهء مجادله ( 58 ) آيهء 21 .