منازل او در غروب .
أبو ذر غفارى روايت كرد از رسول - صلَّى اللَّه عليه و على آله - كه او گفت : مسّقرّ آفتاب به نزديك عرش است . عمرو بن دينار روايت كرد كه ، عبد اللَّه عبّاس خواند :
و الشّمس تجرى لا مستقرّ لها . اين قراءت عبد اللَّه مسعود است ، يعنى هميشه گردان بود آن را قرار نبود . * ( ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ ) * ، اين تقدير خداى عزيز داناست .
قوله : * ( وَالْقَمَرَ قَدَّرْناه مَنازِلَ ) * ، ابو عمرو و ابن كثير و نافع و يعقوب و ايّوب خواندند :
و القمر ، به رفع ، براى آن كه فعل مشغول است به ضمير ، گفت : نتواند تا عمل كند در مفعول مقدّم از حقّ رفع اوست ( 1 ) بر ابتدا . و مثله قوله : سُورَةٌ أَنْزَلْناها ( 2 ) . . . ، و ابو على فارسى گفت : اولىتر آن است كه عطف بود على قوله : * ( وَآيَةٌ لَهُمُ اللَّيْلُ . . . ) * * ( وَالشَّمْسُ تَجْرِي . . . ) * * ( وَالْقَمَرَ . . . ) * على تقدير : و آية لهم الشّمس و القمر . و باقى قرّا به نصب خواندند على تقدير فعل محذوف دلّ عليه الفعل الموجود ، و التقدير : قدّرنا القمر قدّرنا له منازل ، براى او منازل انداختيم ، و آن بيست و هشت منزل است كه قمر هر شب ( 3 ) به منزلى باشد و نامهاى او اين است : شرطان ( 4 ) و بطين و دبران و هقعه و هنعه و ذراع و نثره و طرف ( 5 ) و جبهه و زبره و صرفه و عوّاء و سماك و غفر و زبانى و اكليل و قلب و شوله و نعائم ( 6 ) و بلده و سعد الذّابح و سعد بلع و سعد السّعود و سعد الاخبيه فرغ الدّلو المقدّم ، فرغ الدّلو المؤخّر بطن الحوت . چون به منزل آخرين رسد چنان شود كه با سر شاخ خرما ماند . و ذلك قوله : * ( حَتَّى عادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ ) * . و اين در اصل آن شاخ بود كه از او ازگها ( 7 ) بر آيد چون ديرينه شود و خميده شود تا به شكل و به لون به هلال ماند .
* ( لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَها ) * [ 57 - ر ] نه آفتاب را بايد كه ماه را دريابد ، بل ايشان [ در ] ( 8 ) فلك خود مىگردند پيوسته ، و هر يكى [ را ] ( 9 ) از آن هر دو حدّى است كه از آن در نگذرند .
هامش
( 1 ) - دا ، آج ، لب : از حقّ او رفع است .
( 2 ) - سورهء نور ( 24 ) آيهء 1 .
( 3 ) - دا : هر شبى .
( 4 ) - آج ، لب : شرطين .
( 5 ) - دا ، آج ، لب : طرفه .
( 6 ) - اساس : نعام ، به قياس با نسخهء دا ، تصحيح شد .
( 7 ) - دا : برگها .
( 8 ) - با توجّه به ترجمهء آيه در صفحات قبل و ديگر نسخهها افزوده شد .
( 9 ) - از دا ، آورده شد .