وجهى دگر ( 1 ) گفتند ، و آن آن است كه لفظ ماضى است و معنى مستقبل و تقدير در هر دو آيت آن است كه : سنجعل [ فى اعناقهم اغلالا يوم القيامة ، يعنى ، روز قيامت ما غلها در گردن ايشان كنيم چنان كه گفت : إِذِ الأَغْلالُ ] ( 2 ) فِي أَعْناقِهِمْ وَالسَّلاسِلُ يُسْحَبُونَ فِي الْحَمِيمِ ثُمَّ فِي النَّارِ يُسْجَرُونَ ( 3 ) . و گفت : خُذُوه فَغُلُّوه . ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوه . ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُها سَبْعُونَ ذِراعاً فَاسْلُكُوه ( 4 ) . و در شاذّ عبد اللَّه عبّاس و عكرمه خواندند : فاغشيناهم ( 5 ) بى عجم ، من الإعشى ( 6 ) ، ما ايشان را شب كور گردانيديم .
آنگه خواست تا قطع طمع رسول كند از ايمان ايشان تا او دل عزيز خود در بند ايشان ندارد . گفت : * ( [ وَ ] ) * ( 7 ) * ( سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ ) * [ 51 - پ ] ، گفت : راست است بر ايشان اگر بترسانى ايشان را و اگر نترسانى ، ( 8 ) و اگر دعوت كنى و اگر نكنى كه ايشان ايمان نيارند از آن جا كه معلوم است از سوء » اختيار ايشان و اصرار ايشان بر كفر و بر جهل .
آنگه گفت : * ( إِنَّما تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّكْرَ ) * - الآية ، گفت : تو آن را ترسانى كه او متابعت قرآن كند و از خداى تعالى ترسد در غيبت يعنى در خلوت . و مراد آن است كه آن كس منتفع باشد به انذار ( 10 ) تو كه به اين صفت بود . آنگه گفت : * ( فَبَشِّرْه ) * ، مژده ده او را به آمرزش و مزدى با كرامت . و اين ثواب باشد مقرون به اعظام و اجلال .
* ( إِنَّا نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتى ) * ، گفت : ما زنده كنيم مردگان را روز قيامت . * ( وَنَكْتُبُ ما قَدَّمُوا ) * ، و باز نويسيم ( 11 ) آنچه كرده باشند و در پيش افگنده ( 12 ) . * ( وَآثارَهُمْ ) * ، و آنچه از ايشان باز ماند ، و مثله قوله : يُنَبَّؤُا الإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَأَخَّرَ ( 13 ) . و قوله :
هامش
( 1 ) - دا : ديگر ، آج ، لب : ديگر آن كه .
( 2 ) - اساس و آب افتادگى دارد ، از دا افزوده شد .
( 3 ) - سورهء مومن ( 40 ) آيهء 71 و 72 .
( 4 ) - سورهء حاقه ( 69 ) آيات 30 - 32 .
( 5 ) - دا ، افزوده : به عين ، آج ، لب : يعنى و .
( 6 ) - دا : الإعشا .
( 7 ) - اساس ، آب و دا : ندارد ، با توجه به قرآن مجيد و ديگر نسخهها افزوده شد .
( 8 ) - دا ، افزوده : ايشان را .
( 9 ) - آج ، لب : سواء .
( 10 ) - دا : از .
( 11 ) - دا : نبيسيم .
( 12 ) - دا : فگنده .
( 13 ) - سورهء قيامه ( 75 ) آيهء 13 .