است كه در شبان روز ( 1 ) هفده ( 2 ) ركعت نماز كنيم يا هفتاد يا هفتصد ( 3 ) ، با آن كه قدرت هفتصد [ يا ] ( 4 ) هزار ركعت داده ، تكليف ( 5 ) هفده ( 6 ) ركعت كرد تا بدانند كه او تكليف كم از آن كند كه آلت دهد ، چنان كه امير المؤمنين ( 7 ) - عليه السّلام - گفت :
انّ اللَّه تعالى امر عباده تخييرا و نهاهم تحذيرا ، و كلَّفهم يسيرا ( 8 ) و لم يكلَّف ( 9 ) عسيرا ، و اعطى على القليل كثيرا ، و لم يطع مكرها ، و لم يعص مغلوبا ، و لم يرسل الأنبياء لعبا ، و لم ينزل الكتب للعباد عبثا [ 76 - ر ] و لم يخلق السّموات و الارض و ما بينهما باطلا ، ذلك ظنّ الَّذين كفروا فويل للَّذين كفروا من النّار ( 10 ) ،
در جواب مسأله آن شامى اين رفته است در اين ( 11 ) كتاب در جاى ديگر .
* ( وَلَدَيْنا كِتابٌ يَنْطِقُ بِالْحَقِّ ) * ، و بنزديك ما نامهاى است ناطق به حقّ ، يعنى نامهء اعمال بندگان كه در او طاعت و معصيت نبشته باشند فريشتگان موكّل بر او . آنگه گفت : هيچ ظلم نكنند بر ايشان ، و حقّ ايشان را هيچ نقصان نكنند ، و ايشان را بدانچه كرده ( 12 ) باشند مؤاخذه كنند ( 13 ) ، و آيت سرتاسر دليل است بر بطلان مذهب مجبره .
آنگه خبر داد و گفت : * ( بَلْ قُلُوبُهُمْ فِي غَمْرَةٍ مِنْ هذا ) * ، بل دلهاى اين كافران در غفلت و حيرت است از اين روز و از اين نامه و از اين جزا . * ( وَلَهُمْ أَعْمالٌ مِنْ دُونِ ذلِكَ هُمْ لَها عامِلُونَ ) * ، آنگه خبر داد از احوال ايشان در مستقبل ايّام ، گفت : و ايشان را پس از اين اعمالى باشد جز از اين كه امروز در نامههاى ايشان نبشته است كه ايشان خواهند كردن ، و اين بر سبيل معجز باشد كه رسول - عليه السّلام - خبر داد ( 14 ) از غيب به اعلام خداى تعالى ، و خبر موافق مخبر بود . و بعضى دگر گفتند : * ( مِنْ دُونِ ذلِكَ ) * ، اشارت است به اعمال مؤمنان ، في قوله : * ( إِنَّ الَّذِينَ هُمْ مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ ) *
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : شبانه روزى .
( 6 - 2 ) . آط ، آب ، آز ، مش : هوده .
( 3 ) . آب ، آج ، لب ، آز ، مش : هفصد .
( 4 ) . اساس : ندارد ، از آج ، افزوده شد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : يا هفصد ، يا هزار ركعت و او تكليف .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها على .
( 8 ) . آط ، آب ، مش : تسيرا .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : يلزم .
( 10 ) . سورهء ص ( 38 ) آيهء 27 .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها : برفته است به سر .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها : با آنچه نكرده .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها : نكنند .
( 14 ) . همهء نسخه بدلها : خبر دهد .