السّلام - مولودى بود بى پدر ، و مريم - عليه السّلام - آبستنى بود بى مماسهء مردان ، و اين شأنى ( 1 ) است كه چو ( 2 ) انديشه كنى يك معجزه است ( 3 ) . * ( وَآوَيْناهُما إِلى رَبْوَةٍ ذاتِ قَرارٍ وَمَعِينٍ ) * ، و ايشان را يعنى عيسى را و مادرش را با جاى برديم كه بلند بود و خداوند قرار و آب روان بود .
سعيد بن المسيّب گفت از عبد اللَّه سلام كه : مراد دمشق است . ابو هريره گفت :
رمله است . قتاده و كعب گفتند : بيت المقدّس است . كعب الاحبار گفت : اين زمين به آسمان نزديكتر است از همه زمينها به بيست و هشت ميل . ابن زيد گفت : مصر است . ضحّاك گفت : غوطه دمشق است . ابو العاليه گفت : ابلَّه است و زمين مقدّسه .
و مراد به « ذات قرار » زمينى راست كه در او بتوان نشستن و مسكن ساختن . و « معين » ، آبى باشد [ 70 - پ ] ظاهر بر روى زمين ، من عانه ( 4 ) اذا ابصره بعينه فهو عاين و ذاك معين . او مفعول باشد ، و گفتند كه : شايد كه وزن ( 5 ) فعيل باشد من معن يمعن من الماعون معين ، اى ماعون ، و الماعون الماء . و الرّبوة ، الارض المرتفعة ( 6 ) ، و فيها ( 7 ) ثلاث لغات : بالفتح و الضّمّ و الكسر . و عاصم و ابن عامر « ربوة » را به فتح « را » خواندند ، و باقى قرّاء به ضمّ « را » خواندند ، و كسر هيچ كس نخواند ، و كذلك رباوة و رباوة بالضمّ و الكسر .
* ( يا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّباتِ ) * ، بعضى مفسّران گفتند : خطاب با عيسى است .
و بعضى گفتند : خطاب با رسول ماست به لفظ جمع . بعضى دگر گفتند : در كلام اضمارى است ، و آن آن است ( 8 ) : و قلنا للرّسل يا ايّها ( 9 ) الرسل ، عطفا على قوله تعالى : * ( وَآوَيْناهُما ) * ، آنگه ضمّ كرد ديگر پيغامبران را با عيسى و امر كرد ايشان را ، و معنى اباحت و اگر چه صورت امر دارد . * ( كُلُوا ) * ، بخورى از طعامهاى پاكيزه لذيذ . گفتند :
هامش
( 1 ) . آج ، لب ، آل : نشانى .
( 2 ) . آج ، لب : چون .
( 3 ) . آل : يك معجز است و يك آيت .
( 4 ) . اساس : عاين ، به قياس با نسخهء آط و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها او .
( 6 ) . در اساس و همهء نسخه بدلها : المرتفع ، به قياس با چاپ شعرانى ( 8 / 141 ) و فحواى جمله تصحيح شد .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها فيه .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها كه .
( 9 ) . اساس : و ولد للرّسل بها : به قياس با نسخه آط و اتّفاق ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .