للَّعب خلقنا
، ما را نه براى بازى آفريدهاند . و در خبر است كه : چندانى بگريست ( 1 ) كه گوشت از روى او بشد ( 2 ) و اصول اسنان او پيدا شد ( 3 ) ، پدر از آن كه مادام گريان بودى دلتنگ مىشد ، گفت : بار خدايا ! از تو فرزندى خواستم تا مرا به او تسلَّى باشد ، مرا فرزندى دادى كه در دل ( 4 ) من است ، گفت : تو از من ولى خواستى ، و اوليا ( 5 ) چنين باشند .
* ( وَحَناناً مِنْ لَدُنَّا ) * ، اى رحمة من لدنّا ، اى و آتيناه رحمة عطف است على قوله :
* ( الْحُكْمَ ) * . عبد اللَّه عبّاس گفت و حسن و قتاده كه : « حنان » رحمت باشد ، مجاهد گفت : تعطَّفا . عكرمه گفت : محبّة ، يقال : حنانك و حنانيك ، قال امرؤ القيس :
و يمنحها بنو شمجى ( 6 ) بن جرم
معيز هم حنانك ذا الحنان
و بيشتر ( 7 ) مثنّى استعمال كنند ، چنان كه : لبّيك و سعديك و حنانيك ، قال طرفة :
ابا منذر افنيت فاستبق بعضنا
حنانيك بعض الشّرّاهون من بعض
و تحنّن اذا ترحّم ، قال الشّاعر :
تحنّن علىّ هداك المليك
فانّ لكلّ مقام مقالا
و منه الحنين الَّذي هو الشّوق ، و حنين النّاقة . * ( وَزَكاةً ) * ، اى طاعة للَّه ( 8 ) ، و اين قول عبد اللَّه عبّاس است . حسن گفت : مراد تزكيه است ، يعنى ما او را تزكيه كرديم به حسن ثنا بر او ، چنان كه شهود ( 9 ) را تزكيه كنند ، و قيل : زكات ، اى طهارة ، و قيل : نماء و بركة . * ( وَكانَ تَقِيًّا ) * ، و يحيى - عليه السّلام - پرهيزگار بود .
وَ بَرًّا بِوالِدَيْه ، و نيكوكار بود با پدر و مادر . و البرّ و البارّ واحد . وَلَمْ يَكُنْ جَبَّاراً عَصِيًّا ، و مردى متكبّر عاصى نبود . و عصىّ بر وزن فعيل است بناى مبالغه باشد به
هامش
( 1 ) . آج ، لب : بگريستى .
( 2 ) . آج ، لب : بشدى .
( 3 ) . آج ، لب : پيدا شدى .
( 4 ) . كذا : در اساس و آز ، ديگر نسخه بدلها : درد دل .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها من .
( 6 ) . اساس : بنو شجم ، به قياس با نسخه آط ، و اتّفاق نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها بر .
( 8 ) . اساس : اللَّه ، به قياس با نسخه آط ، تصحيح شد .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : مشهود .