ابن السّبيل را حقّ نشناختند ( 1 ) .
ابىّ كعب گفت : از رسول - عليه السّلام - شنيدم كه گفت : اهل آن ديه لئيمان بودند ، و قوله : * ( يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ ) * ، مىخواست تا بيفتد ( 2 ) ، از مجازات قرآن است ، و اين عبارت به لغت ما نيز آيد ، گويند : ديوارى كه بخواست افتادن و يا بخواهد افتادن . و معنى * ( يُرِيدُ ) * ، يكاد باشد ، نزديك آن بود كه بيفتد ، و امّا قول الشّاعر :
يريد الرّمح صدر بني ( 3 ) براء
و يرغب عن دماء بني عقيل
يعنى ، يميل اليهم دون بني عقيل و يقصدهم . و مانند اين مجازات بسيار آيد در كلام عرب ، و منها قول الشّاعر ( 4 ) [ 4 - پ ] :
[ انّ دهرا يلفّ شملي بجمل »
لزمان يهمّ ( 6 ) بالاحسان ] و مثله ( 7 ) :
يشكو ( 8 ) الىّ جملي طول السّرى
صبرا جميلا فكلانا مبتلى
و قال عنتره :
و شكى الىّ بعبرة و تحمحم
اين جمله بر طريق تشبيه و مقاربه باشد . * ( أَنْ يَنْقَضَّ ) * ، انقضاض ، سقوط باشد بسرعت ، كانقضاض الطَّائر ، قال ذو الرّمّة :
فانقضَّ كالكوكب الدّرّىّ منصلتا
سعيد جبير گفت : ديوار خسبيده ( 9 ) بود ، خضر - عليه السّلام - دوش بر آن نهاد و راست باز كرد ( 10 ) . عبد اللَّه عبّاس گفت : باز شكافت و از بن بنا كرد ( 11 ) . موسى گفت : * ( لَوْ ) * * ( شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْه أَجْراً ) * ، اگر خواستى ( 12 ) تو بر آن مزدى بستدى ، يعنى اگر ما را بر سبيل مهمانى طعام ندادند ، بارى مزد اين كار بخواه از ايشان اگر خواهى .
هامش
( 1 ) . آب ، آط ، آج ، لب : نشناختندى .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : بيوفتد اين .
( 3 ) . اساس و ديگر نسخه بدلها : آبى ، به قياس با مفهوم « يميل اليهم » ، و منابع شعر و لغت ، تصحيح شد .
( 4 ) . اساس : از اين جا به بعد تا چند صفحهء بعدى افتادگى دارد كه از نسخهء آط ، افزوده مىشود .
( 5 ) . آب : بجميل .
( 6 ) . آب ، آج : بهم .
( 7 ) . آج ، لب : و كمثله .
( 8 ) . آب : يشكور .
( 9 ) . آج ، لب : جنبيده .
( 10 ) . آج ، لب : و باز راست كرد .
( 11 ) . آج ، لب : در بنا كرد .
( 12 ) . آج ، لب : اگر خواهى .