* ( قالَ : رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْه ) * - الى قوله : * ( فَصَرَفَ عَنْه كَيْدَهُنَّ ) * ( 1 ) ، و قوله : * ( كَذلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْه السُّوءَ وَالْفَحْشاءَ ) * ( 2 ) . . . ، و قوله : ذلِكَ لِيَعْلَمَ أَنِّي لَمْ أَخُنْه بِالْغَيْبِ ( 3 ) . ، و منها قول العزيز : * ( إِنَّه مِنْ كَيْدِكُنَّ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌ ، يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هذا وَاسْتَغْفِرِي لِذَنْبِكِ ) * ( 4 ) ، و بر قول ايشان كيد مصروف نبود از او و سوء و فحشاء مدفوع نبود و او خاين ( 5 ) و به جاى خيانت ( 6 ) كنندگان بنشسته ( 7 ) ، و چنان كه زن را ( 8 ) استغفار فرمود اگر دانستى كه او نيز گناهكار است او را نيز استغفار فرمودى . و اين آيتها جمله دليل مىكند بر براءت ساحت يوسف - عليه السّلام - و بر تهمت ( 9 ) زليخا ، براى اين تعليق كرديم همّت هر يكى بدانچه دليل به آن راه نمود .
پس آيت را بر دو وجه تفسير كردند اهل حق : يكى آن كه جواب « لو لا » ( 10 ) در او محذوف باشد و همّت واقع ( 11 ) ، و لكن متعلَّق به ضرب و دفع و مانند اين ، و تقدير آيت چنين : و لقد همّت بالزّنا و همّ - عليه السّلام - بضربها و دفعها ( 12 ) عن نفسه و لو لا أن رأى برهان ربّه لفعل ما همّ به ، و وجه ديگر آن كه جواب « لو لا » متقدّم ( 13 ) باشد بر لو لا ، و تقدير آن كه : و لقد همّت به ، و لو لا ان رأى برهان ربّه ، لهمّ بها ، و بر اين تقدير همّت واقع نباشد براى آن كه برهان از او منع كرد ، پس همّت از زليخا حاصل بوده باشد و از يوسف به هيچ وجه حاصل نباشد . و مثال اين كلام چنان بود كه : قد كنت هلكت لو لا أن تداركتك و قتلت لو لا أنّى خلَّصتك ، و معنى آن كه لو لا تداركى لهلكت و لو لا تخليصى ( 14 ) لقتلت ، و كقول الشّاعر :
هامش
( 1 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 34 .
( 2 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 24 .
( 3 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 52 .
( 4 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 28 و 29 .
( 5 ) . همهء نسخهها بجز قم بود .
( 6 ) . بم و كار .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : بنشست .
( 8 ) . آو ، بم ، آب : آن را ، آز : او را .
( 9 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج : همّت بد .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : ندارد .
( 11 ) . قم : دافع .
( 12 ) . آو ، بم ، آب ، آز : بالضّرب و الدّفع .
( 13 ) . بم ، آب ، آج ، لب : مقدّم .
( 14 ) . آو ، بم ، آب ، آز : تخلَّصنى .