گفت ( 1 ) : در عهد او تاويل و تعبير خواب به از او كس ندانست . زجّاج گفت : مراد تأويل آيات است در ادلَّهء توحيد و جز از آن از علوم دين ( 2 ) . تأويل آن باشد كه معنى با او گردد ، من الاول و هو الرّجوع ، و گفت : نيز اين خواب دليل آن مىكند كه خداى تعالى نعمت خود بر تو و بر آل يعقوب تمام كند چنان كه بر پدرانت تمام كرد ، ابراهيم و اسحاق و آن كه ايشان را برگزيد و دو پيغامبر ( 3 ) مرسل كرد ، آنگه گفت :
خداى محكم كار و داناست آنچه كند به حكمت و مصلحت كند . ابن اسحاق گفت : خداى تعالى هر فصلى ( 4 ) و حالى از احوال يوسف [ 4 - ر ] براى غرضى ( 5 ) صحيح با رسول - عليه السّلام - حكايت كرد ، و غرض از اين فصل ( 6 ) آن بود ( 7 ) تا رسول - عليه السّلام - متسلَّى شود از كيد و حسد قوم او بر او كه پيش از اين برادران يوسف بر يوسف حسد بردند و با او كيد كردند .
قوله : * ( لَقَدْ كانَ فِي يُوسُفَ وَإِخْوَتِه آياتٌ لِلسَّائِلِينَ ) * ، آنگه حق تعالى گفت : در يوسف و برادرانش آياتى و علاماتى و عبرتى و دلالاتى ( 8 ) هست مر پرسندگان را . و برادران يوسف يازده بودند و نامهاى ايشان اين است : روبيل - و او برادر مهتر است ( 9 ) - و شمعون ، و لاعون ( 10 ) ، و يهودا ، و ريالون و يسجر و مادر او ، ليّا - بنت ليان بود - و او دختر خالهء ( 11 ) يعقوب بود و چهار پسر ديگر او را آمدند ( 12 ) از دو سرّيّه ( 13 ) : نام يكى زلفه و نام يكى بلهه ( 14 ) ، دان و تقتالى ( 15 ) و حاد ( 16 ) . و اشر ( 17 ) آنگه ليّا را وفات آمد يعقوب خواهرش ( 18 ) راحيل ( 19 ) بزنى كرد از او يوسف آمد او را و بنيامين . پس جمله فرزندان
هامش
( 1 ) . قم : گفتند .
( 2 ) . آو ، بم ، آز ، آب ، آج ، لب ، اين جا قريب يك سطر افتادگى دارد .
( 3 ) . بم : پيغمبر .
( 4 ) . بم ، آج ، لب : فضلى .
( 5 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : غرض .
( 6 ) . بم ، آج ، لب : فضل .
( 7 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : آن است .
( 8 ) . آج ، لب : دلالتى .
( 9 ) . قم : بود .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : لاوى .
( 11 ) . آو ، بم ، آز ، آب ، آج ، لب : خال .
( 12 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : آمد .
( 13 ) . قم ، آب ، آز : سريت .
( 14 ) . قم بود و ، آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب و .
( 17 - 15 ) . كذا : در اساس و بسيارى از نسخه بدلها .
( 16 ) . آج ، لب : جاد .
( 18 ) . جميع نسخه بدلها را .
( 19 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب را .