[ غرض تو علم نيست ، تعنّت است ، گفت : دستور باش تا سؤال كنم ؟ گفت ] ( 1 ) :
سل تفقّها و لا تسأل تعنّتا
، چيزى كه پرسى بر سبيل تفقّه بپرس و بر سبيل تعنّت مپرس .
و سل عما يعنيك ، و چيزى بپرس كه تو را به كار آيد ، گفت : جز چيزى نمىپرسم كه مرا به كار است ( 2 ) ، گفت : بپرس . گفت : اخبرني ما . . . الذَّارِياتِ ذَرْواً ؟ ( 3 ) قال :
تلك الرّياح . خبر ده مرا از ذاريات ، گفت : بادهاست ، گفت : . . . فَالْحامِلاتِ وِقْراً ( 4 ) چيست ؟ گفت : ابر است ، گفت : . . . فَالْجارِياتِ يُسْراً ( 5 ) [ چيست ؟ ] ( 6 ) گفت :
كشتيهاست ، گفت : فَالْمُقَسِّماتِ أَمْراً ( 7 ) كه اند ؟ گفت : فريشتگاناند .
گفت : خبر ده مرا از بيت المعمور ، گفت : خانهاى است در آسمان هر روز هفتاد هزار فريشته در او شوند كه تا قيامت نوبت به اوّلينان نرسد .
گفت : مرا خبر ده از ذو القرنين تا پيغامبر بود يا پادشاه ؟ گفت : نه پيغامبر بود نه پادشاه ، و لكن بندهء صالح بود ، خداى را دوست داشت و خداى او را ( 8 ) ، و براى خداى خلقان را نصيحت كرد . گفت : خبر ده مرا از قرنهاى او تا زر بود يا سيم ؟ گفت : نه زر بود نه سيم ، و لكن او بيامد و قومش را با خداى خواند ، بر يك جانب سرش بزدند برفت ، دگر باره باز آمد و قوم را دعوت كرد ، بر دگر جانبش بزدند ، و در ميان شما مانندهاى هست او را .
گفت : مرا خبر ده تا اين آيت در حقّ كه انزله ( 9 ) كرده بود كه گفت :
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّه كُفْراً . . . ) * ( 10 )
، گفت :
هما الافجران من قريش بنو اميّة و بنو المغيرة
، گفت : آن دو قبيله فاسقاند از قريش يكى بنو اميّه و ديگر بنو المغيره .
گفت : خبر ده مرا من قوله تعالى : قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالأَخْسَرِينَ أَعْمالًا ( 11 ) ، گفت : اهل حروراءاند ( 12 ) ، يعنى خارجيان .
هامش
( 6 - 1 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، افزوده شد .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل و مج : به كار آيد .
( 3 ) . سورهء ذاريات ( 51 ) آيهء 1 .
( 4 ) . سورهء ذاريات ( 51 ) آيهء 2 .
( 5 ) . سورهء ذاريات ( 51 ) آيهء 3 .
( 7 ) . سورهء ذاريات ( 51 ) آيهء 4 .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها دوست داشت .
( 9 ) . آو ، آج ، بم ، آز : انزال .
( 10 ) . سورهء ابراهيم ( 14 ) آيهء 28 .
( 11 ) . سورهء كهف ( 18 ) آيهء 103 .
( 12 ) . آو ، آج ، بم ، آز : حروفند ، مل : جبرويزيد ، مج : حروراند .