و على ذلك فسّر قوله تعالى : ما لَكُمْ لا تَرْجُونَ لِلَّه وَقاراً ( 1 ) ، - اى لا تخافون للَّه عظمته . و تفسير لقاء ، پيش از اين مستقصى برفته است .
* ( أُولئِكَ مَأْواهُمُ النَّارُ ) * ، آنان كه به اين صفت باشند از كافران ، ايشان را مأوا و جاى دوزخ است به آنچه كرده باشند ، و اين هم از [ آن ] ( 2 ) آيات ( 3 ) است كه دليل مىكند بر عدل خداى تعالى و آن كه جزا بر عمل باشد .
* ( إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ) * ، [ گفت : آنان كه بگرويدند و عمل صالح كردند ، و اين آيت و امثال اين جمله دليل است بر آن كه عمل صالح از ايمان نباشد . ] ( 4 ) * ( يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمانِهِمْ ) * ، خداى تعالى ايشان را هدايت دهد به ايمانشان .
هدى ، در آيت به معنى ثواب است ، يعنى ثواب دهد ايشان را به ايمانشان ، نظيره قوله : . . . وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّه فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ ، سَيَهْدِيهِمْ وَيُصْلِحُ بالَهُمْ ( 5 ) ، اى سيثيبهم ، براى آن كه پس از كشتن و شهادت ، هدايت به ايمان نباشد ، و اگر شرح دهند بر هدايت به ره بهشت ( 6 ) هم به معنى ثواب باشد . * ( تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الأَنْهارُ ) * ، در زير ايشان جويها مىرود و ايشان در بهشتهاى نعيم ( 7 ) باشند .
مجاهد گفت : يهديهم بالنّور على الصّراط ، كما قال [ اللَّه ] ( 8 ) تعالى : . . . وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُوراً تَمْشُونَ بِه ( 9 ) .
در خبر است كه رسول - صلى اللَّه عليه و آله - جبريل را گفت :
كيف تجوز امتي الصّراط ،
امت من بر صراط چگونه گذرند ( 10 ) ؟ برفت و باز آمد و گفت :
خدايت سلام مىكند و مىگويد :
انّك تجوز الصّراط بنوري و علىّ بن ابي طالب يجوز الصّراط بنورك و امّتك تجوز الصّراط بنور عليّ ، فنور امّتك من نور [ علىّ ، و نور علىّ من نورك ، و نورك من نور اللَّه
، گفت : تو بر صراط به نور ] ( 11 ) من گذرى و علىّ بن
هامش
( 1 ) . سورهء نوح ( 71 ) آيهء 13 .
( 11 - 4 - 2 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، افزوده شد .
( 3 ) . اساس : آيت ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخهء بدلها ، تصحيح شد .
( 5 ) . سورهء محمد ( 47 ) آيهء 4 و 5 .
( 6 ) . مل ، مج : بر بهشت .
( 7 ) . آو ، آج ، بم : مقيم ، آز : در بهشت مقيم .
( 8 ) . اساس : ندارد ، از آج ، افزوده شد .
( 9 ) . سورهء حديد ( 57 ) آيهء 28 .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : بجز مل ، گذارند .