متقاربند هر دو قول ، و اگر چه در نظم ميان ايشان مخالفت است .
و مراد به * ( أُمَّةٌ قائِمَةٌ ) * نماز شب كنانند ، نظيره قوله تعالى : أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَقائِماً ( 1 ) - الآية ، أى قائمة في الصّلوة ، آنان كه به نماز شب برخيزند .
و در خبر هست كه رسول - عليه السّلام - در وصيّتش امير المؤمنين على را گفت :
يا على عليك بصلاة اللَّيل ، عليك بصلاة اللَّيل ، عليك بصلاة اللَّيل ،
براى تأكيد اين وصيّت بر او مكرّر كرد ، يا على بر تو است نماز شب ، و رسول - عليه السّلام گفت :
من كثر صلاته بالليل حسن وجهه بالنّهار ،
گفت : هر كه به شب نماز بسيار كند ، به روز رويش نكو باشد .
و مفسّران گفتهاند في قوله تعالى : يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمانِهِمْ ( 2 ) . . . ، كه مراد نماز شب كنانند .
عبد اللَّه عبّاس و مقاتل گفتند سبب نزول آيت آن بود كه : چون عبد اللَّه سلام و ثعلبه و اسيد بن سعيه و أسد بن عبيد ( 3 ) اسلام آوردند ، جهودان گفتند : آنان كه از ما به محمّد ايمان آوردند شرار مااند و بدان قوم ، چه اگر در ايشان خيرى بودى دين اسلاف ( 4 ) خود رها نكردندى و صابى نشدندى . و ايشان كسى را كه از دينى به دينى شدى ، او را صابى گفتندى ( 5 ) . خداى تعالى اين آيت فرستاد .
عبد اللَّه عبّاس گفت : * ( أُمَّةٌ قائِمَةٌ ) * ، أى قائمة بدين اللَّه ، امّتى و گروهى ( 6 ) به دين خداى قيام كرده ( 7 ) . مجاهد گفت : قائمة ، أى عادلة مستقيمة ، عادل و راست در كار دين خداى . سدّي گفت : قائمة على كتاب اللَّه باقامة حدوده و احكامه ، بر كتاب خداى ايستادهاند ، حلال و حرام آن ( 8 ) كار مىبندند .
اخفش گفت : أراد ذو امّة [ قائمة ] ( 9 ) ، أى ذو طريقة مستقيمة ، على حذف
هامش
( 1 ) . سورهء زمر ( 39 ) آيهء 9 .
( 2 ) . سورهء حديد ( 57 ) آيهء 12 .
( 3 ) . اساس ، وز ، دب ، آج ، فق ، مب ، مر : اسد بن عبيد ، با توجّه به لب و مآخذ خبر تصحيح شد .
( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : اسلام .
( 5 ) . مب پس .
( 6 ) . مب ، مر كه .
( 7 ) . مب ، مر : كردهاند .
( 8 ) . مب ، مر : حرام را .
( 9 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .