كسب مىكند و در نوع دوم از غايت هر چند باعتبارى از نظر دقيق فلسفى ميان فاعل و غايت انفكاكى نيست .
اكنون ببينيم از چه راه و بچه دليلى مىتوانيم ثابت كنيم كه چنين نوع هدايتى در همه موجودات و يا برخى از آنها در كار است .
مقدمه مطلبى را بايد از قرآن كريم استفاده كنيم .
قرآن كريم ظاهرا اول كتابى است كه ميان نظم داخلى اشياء و هدايت و راه يا بى آنها تفكيك كرده و آنها را به صورت دو دليل ذكر كرده است يعنى تلويحا ثابت كرده است كه راه يا بى موجودات تنها معلول نظم و ساختمان مادى و داخلى آنها نيست .
در سوره طه آيه 50 از زبان موسى نقل مىكند * ( قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَه ثُمَّ هَدى ) * يعنى پروردگار ما آنست كه در پيكر هر موجودى آنچه را كه شايسته است نهاده و سپس او را در راهى كه بايد برود هدايت كرده است .
در سوره اعلى آيه 3 و 4 مىفرمايد * ( الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدى ) * آنكه آفريد و سامان داد و آنكه اندازه گيرى نمود و سپس هدايت و راهنمائى كرد .
راجع به هدايت جمادات مىفرمايد * ( وَأَوْحى فِي كُلِّ سَماءٍ أَمْرَها حم سجده 12 ) * و در باره نباتات مىفرمايد * ( وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدانِ الرحمن 6 ) * و در باره حيوانات مىفرمايد * ( وَأَوْحى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ نحل 68 ) * در باره انسان مىفرمايد * ( فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَتَقْواها شمس 8 ) * و هم مىفرمايد * ( وَأَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ انبياء 73 ) * و در باره خصوص پيامبران مىفرمايد * ( وَما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَه الله إِلَّا وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ شورى 15 ) *
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — صفحة 50
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٥٠