مقصود و گمشده و مطلوب خود را كشف كنند عارف مىخواهد پرواز كند و برسد فيلسوف مىخواهد سر به جيب تفكر فرو برد و حضور او را در انديشه خود احساس مىكند عارف مىخواهد ببيند و فيلسوف مىخواهد بداند عبادات در شرع مقدس براى پرورش اين حس است و لا اقل يكى از فلسفه هاى عبادات اين است .
امروز دانشمندان زيادى هستند كه به وجود چنين احساس و شور و عشق و جنبشى در عمق روح آدمى كه او را به خداى لا يزال پيوند مىدهد ايمان دارند .
ما اگر بخواهيم بدانيم آيا چنين احساسى در آدمى هست دو راه در پيش داريم يكى آنكه خودمان شخصا و عملا دست به آزمايش در وجود خودمان و ديگران بزنيم ديگر اينكه ببينيم دانشمندانى كه سالهاى دراز در زمينه روان آدميان از جنبه مسائل معنوى مطالعاتى داشتهاند چه نظر دادهاند قدماى ما از طرق استدلالى و اشراقى وجود چنين عشقى را در سراسر موجودات و از آن جمله انسان اثبات مىكردند و علماى امروز تجربيات روانى را دليل بر اين مطلب مىگيرند .
از جمله اين دانشمندان دانشمند معروف الكسيس كارل صاحب كتاب انسان موجود ناشناخته است وى در باره دعا مىگويد دعا پرواز روح است بسوى خدا [ 1 ] و هم او مىگويد گفتهاند كه در عمق وجدان شعله اى فروزان است انسان خود را آنچنانكه هست مىبيند از خودخواهىاش حرصش گمراهىاش از غرور و نخوتش پرده بر مىدارد براى انجام تكاليف اخلاقى رام مىشود براى كسب خضوع فكرى اقدام مىكند در همين هنگام سلطنت پر جلال آمرزش در برابر او پديدار مىگردد . [ 2 ]
از جمله اين دانشمندان ويليام جمز است وى مىگويد هر قدر انگيزه و محرك ميلهاى ما از عالم طبيعت سرچشمه گرفته باشد غالب ميلهاى ما و آرزوهاى ما از عالم ماوراء طبيعت سرچشمه گرفته چرا كه غالب آنها با حسابهاى مادى و عقلانى جور در نمىآيد [ 3 ] هم او مىگويد
هامش
[ 1 ] رساله نيايش ترجمه على شريعتى .
[ 2 ] رساله نيايش ترجمه على شريعتى .
[ 3 ] كتاب دين و روان ترجمه مهدى قائنى .