و اينكه گفتهاند فكر خدا و مذهب را استثمار كنندگان بشريت بوجود آوردهاند پاسخش همان است كه گفته شد گذشته از آن اصولا سوء استفاده از فكرى دليل بطلان و فساد وى نمىباشد .
همه ميدانيم از نخستين روز كه بشر وارد صحنه اجتماع شده پيوسته اجتماعى صالح و آرمانى پاك بحسب فطرت مىخواسته و مىخواهد با اين همه پس از صدها هزار سال بقول زمين شناسان تا كنون در اثر استفاده سوء و نامشروع استفاده جويان موفق به استقرار يك چنين اجتماع صالحى در ميان همه بشر نگشته آيا مىتوان گفت كه اين آرمان مقدس نيست و يا اينكه استثمار كنندگان عالم بشريت او را بوجود آوردهاند .
اساسا هر روش و آرمان قابل توجه در ميان بشر پيدا شود كه توجه مردم را جلب كند راهزنان و نيرنگبازانى پيدا شده و سر راه را گرفته و بهر رنگى بوده باشد استفاده هائى از اين راه خواهند برد مىخواهد مقصدى صحيح باشد يا فاسد حق باشد يا باطل .
5 و كسانى كه مىگويند در آزمايشهاى علمى كه بهر گوشه و كنار جهان سرمىزند اثرى از خدا نمىيابيم .
اينان مفهوم كلمه خدا را نفهميده و به مقصد مثبتين اين حقيقت پى نبردهاند .
آنان كه به خدا معتقدند علتى در صف و رديف علل ماديه قرار نمىدهند كه زمام برخى حوادث را بدست علل ماديه سپرده و زمام برخى ديگر را بدست خدا بسپارند بلكه علتى فوق همه حوادث و علل آنها اثبات مىكنند كه نسبت او به همه آنها يكسان بوده باشد .
مثل خدا و علت و معلولهاى مادى مثل دست و قلم و نوشته قلم است آيا مىشود گفت ما با چشم ساده و مسلح خود هر چه به نگاشته هاى قلم نگاه مىكنيم جز اينكه از نوك قلم پيدايش مىيابند چيزى ديگر نمىيابيم
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — صفحة 23
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٣