گنجانيده و به اميدوار ساختن آنها باينده خوش و پاداش نيك در جهان ديگر حس انتقامشان را كشته براى هميشه به خاك مىسپارند فكر مذهبى است كه عده اى را بنام زاهد و راهب در غارها و ديرهاى تاريك و عده بيچاره ديگر را در خاكستر محروميت و عده ديگر را در سر خوان نعمت و محصول زحمت ديگران مىنشاند
5 مىگويند در هيچ گوشه اى از ميدان آزمايشهاى علمى كه عرصه هستى و زندگى انسان مىباشد اثرى و نشانى از ماوراء طبيعت نيست هر پديده و حادثه اى كه انسان سابقا بواسطه بى خبرى از علت طبيعى او را بماوراء طبيعت خدا نسبت مىداد امروز علم علت او را يافته است پس خدائى در كار نيست و اگر هم باشد بود و نبود وى براى ما يكسان است و از همين روى سودى درين بحث نيست جز اينكه وقت محدود ما را تلف كرده ما را از كنجكاوى از ماده در راه مبارزه حياتى باز مىدارد . ( 1 )
6 مىگويند اين بحث به جائى نمىرسد زيرا اگر بنا شود خدا را به اين دليل اثبات كنيم كه علت ساير اشياء است از براى خدا نيز بايد علت جست زيرا هر موجودى خواه ناخواه بايد علتى داشته باشد . ( 2 )
شرح
( 1 ) اين اشكال از نظر عدم درك مفهوم خدا و اينكه معتقدين به خدا به چه حقيقتى ايمان دارند در رديف اشكال پيشين است و چون در خود متن مشروحا جواب اين اشكال خواهد آمد ما از هر گونه توضيح ديگرى خوددارى مىكنيم
( 2 ) در مقاله 9 اصول فلسفه در باره اين مطلب بحث كافى شده و در متن مقاله نيز خواهد آمد .
حكماء و فلاسفه اسلامى در اثر برخورد با عقائد و آراء متكلمين توفيق يافتهاند كه يك مبحث فلسفى با ارزش در باب علت و معلول باز كنند و آن اينكه مناط احتياج شىء به علت چيست آيا يك شىء از آن جهت كه شىء است و موجود است نيازمند به علت است و يا از آن جهت كه نبوده است و بود شده است و يا از آن جهت كه در ذات و ماهيت خود امكان هستى و نيستى را تواما دارد و يا جهت ديگرى در كار است ما در پاورقىهاى آن مقاله مشروحا در اين باره