از همه شؤون زندگى و مزاياى حيات باز مانده و در پاسخ هر اعتراضى كه بوى شود پوزش و عذر تازه اى ساز كرده يا معايبى براى زندگى آزاد و عادى اثبات نمايد و در مقابل هر پندى كه بوى دهند ترانه عاشقانه اى سردهد در حقيقت هدف و آرمان او تنها سرپوش گذاشتن به روى شاهد بازى خودش مىباشد حريفان مادى نيز از اين گونه سخنان ساخته و پرداخته بسيار دارند .
1 مىگويند ما با اين همه خطا و لغزش كه در افكار خود داريم چگونه مىتوانيم با چنين وسيله اى به نتيجه اى درست برسيم ( 1 ) جز اينكه
شرح
البته در ميان اشكالات ماديين احيانا اشكالاتى پيدا مىشود كه واقعا ممكن است رابطه اى با ماديت اخلاقى نداشته باشد و صرفا ناشى از طرز تفكر فلسفى آزاد باشد ما در باره آن اشكالات به تفصيل بيشترى بحث خواهيم كرد
( 1 ) اين ايراد به خطا پذيرى دستگاه فكر بشر مربوط است خلاصه اش اينست كه فكر بشر خطا پذير است و آنچه خطا پذير است قابل اعتماد نيست پس فكر بشر قابل اعتماد نيست از طرف ديگر بعضى از افكار بشر بوسيله تجربه قابل تحقيق و رسيدگى است و قابل اعتماد و اطمينان است و بعضى ديگر از افكار بشر قابل تحقيق و رسيدگى به اين وسيله نيست پس هر فكرى كه قابل تحقيق تجربى است قابل قبول است و هر فكرى كه چنين نيست قابل قبول نيست و از سوى ديگر مسائل الهى از نوع افكارى است كه قابل بررسى و تحقيق تجربى نيست پس اين گونه مسائل قابل قبول و اعتماد نيست .
جواب اينست كه اولا اين استدلال اگر درست باشد بايد نه الهى بود و نه مادى بايد راه لا ادريون را پيش گرفت ماديين نمىتوانند با اين استدلال بنفع مسلك خود نتيجه بگيرند .
ثانيا اين خود يك استدلال عقلى محض و غير تجربى است اگر هيچ استدلال غير تجربى قابل اعتماد نيست خود اين استدلال نيز قابل اعتماد نيست بديهى است كه استدلالى كه شامل بى اعتبارى خودش باشد قابل اعتماد نمىباشد .
ثالثا ما در جلد دوم اصول فلسفه ثابت كرديم كه هر استدلال تجربى متكى بر يك سلسله اصول عقلى خالص غير تجربى است اگر بنا بشود هيچ