2 آيا اين بحث صحيح و روا است 3 فائده اين بحث چيست .
شرح
اين گونه مسائل عامل عقلانى و منطقى داشتهاند يعنى طبيعت عقلانى و استعداد فكرى بشر بوده است كه او را متوجه اين گونه مسائل كرده است اين گونه مسائل در روانشناسى يا جامعه شناسى جاى خالى ندارند يعنى جاى اين نيست كه گفته شود چه عامل خارجى سبب شد كه در فكر بشر اين معانى پيدا شد زيرا مقتضاى طبيعت فكرى بشر اينست كه منطقا يك سلسله مسائل را بپذيرد احيانا ممكن است آنچه بشر قرنها آن را پذيرفته است خطا و ناصواب باشد و در عين حال عامل آن فكر ناصواب استعداد منطقى و عقلانى بشر باشد مثلا فلكيات قديم و پاره اى از طبيعيات خطا و ناصواب بود ولى عاملى كه بشر را بسوى همين فكر ناصواب سوق داده است جز استعداد منطقى و عقلانى و فكرى او نبوده است .
اما پاره اى از مسائل هست كه قطعا چيز ديگر غير از استعداد عقلانى و منطقى بشر در گرايش او بانها تاثير داشته است مانند اعتقاد به نحوست بعضى چيزها در ميان بسيارى از مردم جهان اعتقاد به نحوست 13 وجود دارد قطعا عامل ديگرى غير از استعداد عقلانى و منطقى در پيدايش اين اعتقاد تاثير داشته است زيرا از نظر عقل و منطق كوچكترين تفاوتى ميان عدد 13 و ساير اعداد نيست كه لا اقل احتمال داده شود آن تفاوت منشا خطاى فكر و منطق بشر شده است .
در اين گونه مسائل است كه بايد بدنبال علت پيدايش آنها و رواج آنها رفت و آن علتها را كه خارج از حوزه عقل و منطق بشر است كشف كرد و در زمينه اين گونه عقائد است كه مىتوان فرضيه هائى ابراز داشت بر خلاف مسائلى كه زمينه عقلانى و منطقى داشتهاند در زمينه اين مسائل انسان بودن انسان و استعداد عقلانى و فكرى او براى پيدايش آنها كافى است .
همچنانكه در زمينه مسائلى كه با تمايلات فطرى و ذاتى بشر بستگى دارد نيز بحث از علل خارجى و رفتن دنبال فرضيه ها براى مبدا پيدايش آنها كار غلطى است مثلا از زمانى كه بشر پيدا شده زندگى خانوادگى داشته است و بقول بعضى از دانشمندان پيش از آن كه بشر بشر باشد يعنى اجداد حيوانى او نيز زندگى زناشوئى داشتهاند زندگى زناشوئى خواسته طبيعت بشر است .
طبيعت و ساختمان بدنى و روحى بشر براى توجه او به امر زناشوئى و