سطح تعقلات فلسفى ظاهر گردد يك ظرفيت ذهنى و گنجايش فكرى خاصى را ايجاب مىكند كه با ظرفيت ادبى يا فنى يا طبيعى يا رياضى كاملا متفاوت است يعنى ذهن بايد در يك بعد و جهت خاص وسعت يابد تا ظرفيت اين گونه انديشه ها را پيدا كند .
اينست كه محققان همواره از لزوم لطف قريحه دم مىزنند و در عين اعتراف به فطرى بودن و عمومى بودن مسئله خدا مىگويند جل جناب الحق عن ان يكون شريعه لكل وارد او يطلع عليه الا واحد بعد واحد .
مىگويند و درست مىگويند اشكال مسائل ماوراء الطبيعى در مرحله تصور است نه در مرحله تصديق يعنى عمده اينست كه ذهن بتواند تصور صحيحى از آن معانى پيدا كند و پس از آنكه چنين توفيقى يافت تصديق كردن آنها بسى آسان است بر خلاف ساير علوم كه تصور معانى و مفاهيم آنها آسان است و هر مشكلى هست در مرحله تصديق و اثبات است .
و هم از اين جهت است كه ورود در اين فن را جز براى افرادى خاص روا نمىشمارند انديشه اى بوسعت اقيانوس و قريحه اى بلطافت نسيم صبحگاهى بايد تا فى المثل محتواى قاعده بسيط الحقيقه را در خود جاى دهد بدون آنكه آسيبى بخورد يا آسيبى بمظروف خويش برساند .
از اينرو اكثر اشتباهاتى كه رخ مىدهد از نرسيدن به مدعا و خوب تصور نكردن است .
چنان كه ميدانيم در قرون اخير كه عموم ارزشهاى علمى و فلسفى متزلزل گشت و دگرگونيهائى در جهان علم رخ داد موجى در جهت ماديگرى پيدا شد در باره علل اين موج سخنها است اين بنده رساله اى تحت عنوان علل گرايش به ماديگرى تاليف كرده است كه
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — صفحة مقدمة 34
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
صمقدمة ٣٤