هر چه در خارج است از آن جهت كه در خارج هست محال است كه نيست و نابود شود چنانچه براى آن عدم و نيستى فرض شود نسبت به يك امر خارجى ديگر يا نسبت به غير زمان يا مكان وجود آن فرض خواهد شد .
شرح
بلكه الهام بخش فلسفه اسلامى شده است يعنى فلسفه و حكمت اسلامى در عين حال كه آزادى خود را حفظ كرده و صرفا در چهار چوب براهين عقلى طى طريق كرده است از كتاب و سنت الهامهاى ذى قيمتى گرفته است و همين الهامها سبب شده است كه ميان الهيات اسلامى و الهيات غير اسلامى اعم از يونانى و مسيحى و يهودى و غيره تفاوتى از زمين تا آسمان پيدا شود .
اصول مسائلى كه در بحث قضا و قدر لازم است مورد توجه قرار گيرد عبارت است از 1 معنى لغوى و اصطلاحى قضا و قدر 2 مفهوم قضا و قدر و لوح و قلم و كتابت و غيره در آثار اسلامى 3 تاريخچه قضا و قدر در دنياى قبل از اسلام 4 تاريخچه آن مساله در دنياى اسلام 5 تفاوت مفهوم قضا و قدر اسلامى با ساير مكتبها 6 اقسام قضا و قدر علمى و عينى حتمى و غير حتمى 7 مساله بدا و تغيير قضا و قدر از جانب خدا 8 امكان و يا عدم امكان تغيير و تبديل قضا و قدر بوسيله انسان 9 نقش عوامل طبيعى و غير طبيعى در حوادث از نظر قضا و قدر 10 مسئله اجبار يا اختيار انسان از نظر قضا و قدر و آثار سوء عقيده جبر 11 شرور و نقصانات از نظر ارتباط با قضا و قدر 12 قضا و قدر و جبر و اختيار در مكاتب مادى .
بحث در باره همه اينها خود يك رساله مستقلى خواهد بود ما در كتاب انسان و سر نوشت در باره اكثر اين مسائل بحث كردهايم .
آنچه در اين مقاله بحث شده است پس از ذكر مقدمه اى در باره اينكه نظام عالم نظام ضرورى است و اشياء در ضرورت خود مستند به واجب الوجود مىباشند و اشياء از آن جهت كه به علل تامه خود منسوبند ضرورى و غير قابل تغييرند و از آن جهت كه به علل ناقصه خود منسوبند ممكن و قابل تغيير مىباشند