4 اصل اجتماع ضدين نقيضين .
5 حركت اشياء از تضاد و تناقض و ناسازگارى داخلى آنها سرچشمه مىگيرد .
6 ماهيت حركت اشياء عبارت است از انتقال يك حالت به حالت ضد خودش و سپس سازش و تركيب و وحدت دو ضد با يكديگر مثلث تز آنتىتز سنتز .
مقدمتا بايد تذكر دهيم كه هگل نه مبتكر اصل تغيير و حركت در اشياء است و نه مبتكر فرضيه اصل اجتماع ضدين و نه مبتكر مثلث تز آنتى تز سنتز .
اصل حركت در اشياء از قديمترين اصول فلسفه است و در يونان قديم هراكليت فيلسوف معروف بدان شهرت دارد و اوست كه اين مطلب را به صورت اين تمثيل بيان كرده است در يك رودخانه دو بار نمىتوان آبتنى كرد همچنانكه اصل اجتماع ضدين يا نقيضين را و اينكه تكامل نتيجه سازش و توافق اضداد در مرحله بعد است كه بعدا در پاورقيهاى متن عين تعبيرات او را از كتاب پل فولكيه نقل خواهيم كرد او بيان كرده است و به همين سبب او را پدر اصلى ديالكتيك جديد مىدانند .
هراكليت را هم فيلسوف تحول و هم فيلسوف تناقض ناميدهاند و هگل ادعا كرده است كه من تمام نظريات هراكليت را در ديالكتيك خود گنجاندهام و اما مثلث معروف تز آنتىتز سنتز چنان كه قبلا اشاره كرديم و مورخان فلسفه نوشتهاند قبل از هگل به وسيله فيخته و شلينگ اظهار شده است بلكه طبق اظهار نظر پل فولكيه ريشه اين مثلث را در افكار افلوطين از حكماى اسكندريه و سپس در
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — صفحة 88
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٨٨