تبدل و سيلان به خود گيرد به نحوى كه اگر امكان واحد را با حفظ وحدت در دو لحظه زمانى بسنجيم مكان در لحظه اول غير از مكان در لحظه دوم با حفظ وحدت باشد . ( 23 )
مراد از سيلان و جريان و تغيير و تبدل تدريجى همين است و چنان كه گفته شد امكان و فعليت در اينجا به هم آميخته شده اجزاى
شرح
( 23 ) از بيانات گذشته روشن مىشود حركت پديده اى علاوه بر مجموع پديده هاى موجود نيست بلكه عبارت است از اينكه يكى از صفات جسم مثلا نسبت مكانى و به اصطلاح فلاسفه اين ثبات خود را متبدل به صفت تبدل و سيلان كند البته نه به اين معنى كه اين و نسبت مكانى يك صفت زائد بر وجود خود دارد و آن را عوض مىكند بلكه به معنى اينكه نوعى از وجود متبدل مىشود نه نوعى ديگر از وجود وجود ثابت متبدل مىشود به وجود سيال و چنان كه مىدانيم وجود عين تحقق و واقعيت يك ذات است نه حالتى براى يك ذات واقعيت يافته و اگر كلمه صفت در باره آن به كار مىبريم بايد بدانيم كه با ساير صفات كه فرع بر تحقق و واقعيت ذات است فرق مىكند .
از اينجا مىتوانيم به بهترين تعاريف حركت دست بيابيم حركت عبارت است از نحوه وجود شىء متدرج الوجود به عبارت ديگر حركت تدرج وجود است اين تعريف فقط روى اصل اصاله الوجود است و بنا بر اصالت ماهيت چنين تعريفى ممكن نيست و حقيقت اينست كه حركت جز با اصاله الوجود قابل تفسير و توجيه و تعريف نيست .
در باره حركت تعريفات زيادى شده است رجوع شود به طبيعيات الشفاء چاپ قديم تهران صفحه 35 و به جلد اول اسفار چاپ قديم ص 215 بهترين و جامعترين تعريفات همين تعريف است صدر المتالهين خود در فصل مربوط به تعريفات حركت از اين تعريف ياد نكرده است ولى از ضمن كلماتش در بيان ماهيت حركت اين تعريف كاملا به دست مىآيد