از آنست دارد و جزء پسين نيز با فعليت خود عدم آن را دارد پس مجموع و پيكره اين امتداد هم وجود خود و هم عدم خود را مشتمل است و چون يك واحد بيش نيست بايد گفت وجود و عدم در وى با هم آميخته هستند .
و از نقطه نظر ديگر اين پيكره متغير نسبت به جسم كه با اين وسيله مكان آخرى را مىخواهد فعليتى است كه پيش از حركت نداشت و نسبت به مكان آخرى قوه و امكان است . ( 17 )
شرح
به دو گونه نيست دفعى و تدريجى بلكه منحصرا تدريجى و به صورت حركت است و اين خود دليل مستقلى است بر حركت جوهريه و اينكه تغيرات و تبدلات جوهرى به شكل كون و فساد نيست بلكه به شكل حركت است صدر المتالهين كه قهرمان حركت جوهريه است براهين زيادى بر حركت جوهريه آورده است و از راههاى مختلف رفته است اما از اين راه استفاده نكرده است ولى از مطاوى برخى كلماتش در جاهاى ديگر فهميده مىشود كه تا اندازه اى اين نكته را در يافته بوده است ما بعدا در باره اين مطلب بحث خواهيم كرد .
آميختگى امكان با فعليت و عدم با وجود به اين جهت است كه هر اندازه ذهن يك شىء متدرج الوجود را به اجزائى تجزيه كند امكان تجزيه اى ديگر وجود دارد و حد يقف ندارد و هر يك از اجزاء فرضى امكان است نسبت به جزء بعدى و فعليت است نسبت به جزء قبلى عدم است نسبت به جزء بعدى و وجود است نسبت به خود و البته خاصيت آميخته بودن وجود و عدم از امتداد ناشى مىشود خواه آن شىء ممتد متدرج الوجود باشد و يا نباشد ولى آميخته بودن امكان و فعليت از حركت و تدرج وجود ناشى مىشود لا غير
( 17 ) بعدا گفته خواهد شد كه هيچ حركتى بدون غايت نيست يعنى هر جسمى هر نوع حركتى را كه انجام مىدهد نهايت و مقصدى را جستجو