اولى بر نه مقوله كه اجناس عالى اعراض بوده باشند تقسيم كردهاند كيف كم متى اين وضع ملك فعل انفعال و اضافه و البته اين تقسيم و تقسيماتى كه براى اقسام آن نمودهاند مبنى بر استقرائى است كه در خواص مهيات نمودهاند و البته پس از اين در اثر پيشرفت علم و صنعت خواص بسيارى كشف شده كه در آن زمان پرده از روى آنها برداشته نشده بود و پيدايش اين خواص در تقسيمات نامبرده خالى از تاثير نخواهد بود .
و چون فائده علمى زيادى در استيفاى بحث و تعداد و تشخيص اين نوعيتهاى عرضى و خاصه در هفت مقوله قبلى از سوم تا نهم نيست از گفتگو در باره آنها خوددارى مىكنيم .
همين اندازه مطلق عرض به سه نوع كلى كيفيت كميت نسبت تقسيم مىشود 1 كيفيت عرضى است كه به خودى خود قسمت و نسبت نمىپذيرد مانند كجى خط و راستى خط .
2 كميت عرضى است كه به خودى خود قسمت پذير باشد مانند خط سطح حجم عدد زمان .
3 نسبت مقولى عرضى است كه از راه برخورد دو ماهيت يا بيشتر و پيدايش سنجش در ميان آنها پيدا مىشود مانند نسبت دورى و نزديكى و مانند موازات و محاذات و البته تباين اين سه نوع كلى پوشيده نيست .
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — صفحة 312
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣١٢