آنكه در هر تقدمى يك معناى مشتركى ملاك تقدم هست كه آن معناى مشترك بر هر دو به نحو تفاوت و تشكيك صادق است .
ظاهر اينست كه تفاوت در اين دومى به نحو اولويت است و بس و اما تفاوت اطلاق تقدم در مورد افراد هر قسمى به اقدميت است و اما تفاوت اقسام تقدم ثابت نيست .
بنا بر آنچه ما قبول كرديم و بعد معلوم شد كه شيخ اشراق هم همان عقيده را دارد تقدم بالشرف يك تقدم مجازى است كه در مورد بعضى اشتراك در صفتها آمده از راه تشبيه به مسابقه ها و يا تشكيل صفوف و بنا بر اين در مطلق صفات مشترك بين اشياء كه تفاوتى هست اين تقدم جارى نيست مثل بياضى و بياض اشدى ولى قوم مثل صدر المتالهين تصريح مىكنند كه در اينجا هم تقدم بالشرف هست اواخر صفحه 267 اسفار و اين ايراد وارد است كه بنا بر اين جمع اقسام تقدم داخل تقدم بالشرف خواهد شد .
حقيقت اينست كه تقدم بالشرف صرفا مجازى است كه در بعضى موارد اعتبار شده و در بعضى موارد ديگر اعتبار نشده مثلا دو جنس مرغوب در بازار را مىگويند آن يكى از اين يكى جلو است يا فلان كشور از فلان كشور ديگر جلو است يا فلان شخصيت از فلان شخصيت همكار خود جلو است ولى گفته نمىشود كه مثلا كوه هيماليا از ساير كوهها جلو است يا برف از ساير سفيدها جلو است يعنى در مطلق موارد اشد و اضعف گفته نمىشود بلكه صرفا در مواردى گفته مىشود كه اعتبار مسابقه و حركتى شده باشد .
23 صدرا در ذيل صفحه 154 و اول صفحه 155 حاشيه
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — صفحة 282
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٨٢