مىآيد گفته شود كه خروج حركت از قوه به فعل دفعى است نه تدريجى جواب اينست كه اولا خود قوم آنجا كه گفتند در حركت دو خاصيت است يك خاصيت را اين قرار دادند كه هميشه قوه حركت باقى است پس قوه حركت تدريجا به فعليت مىرسد و ثانيا فرضا حركت امر دفعى باشد بالاخره خروج از قوه به فعل هست و اگر بنا شود خود خروج از قوه به فعل قوه و فعليتى داشته باشد خروج دفعى قوه و فعليتى مىخواهد و تسلسل عود مىكند و ثالثا اين بيان كه حركت را امرى خارج از قوه به فعل بدانيم با آنچه قبلا گفته شد كه حركت نفس خروج از قوه به فعل است منافات دارد 37 فرق بين ماده و صورت و قوه و فعل و امكان و فعليت چيست ماده را گاهى نفس قوه معرفى مىكنند به جوهر ذا محض قوه الصور . . . و گاهى حامل قوه و آيا ما بالقوه و ما بالفعل به چه چيز گفته مىشود مثلا تخم سيب كه بالقوه سيب است آيا در اصطلاحات قوم كه گفته مىشود ما بالقوه در مقابل ما بالفعل مقصود مستعد است يا مستعد له مجموع اين امور در اصطلاح بايد فرق گذاشته شود 1 ماده صورت .
2 قوه فعل .
3 امكان فعليت .
4 ما بالقوه ما بالفعل .
5 ما به الشىء بالقوه و ما به الشىء بالفعل .
6 الجوهر القابل و الجوهر المقبول .
7 المركب من الماده و الصوره .
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — صفحة 207
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٠٧