چيست و آيا واقعا ما مىتوانيم اثبات جوهرى به نام ماده المواد بكنيم كه اين حد بر او صادق باشد جوهر هو محض قوه الصور [ 1 ] و آيا اثبات حركت در جوهر متوقف است بر اثبات جوهر هيولانى يا متوقف نيست .
ما اول بايد ادله اثبات حركت در جوهر و ادله مانعين حركت در جوهر را بفهميم كه چيست كه از روى آنها نظريه بدهيم كه آيا واقعا اثبات حركت در جوهر و رفع اشكال از آن متوقف است بر اثبات هيولى و يا آنكه امر به عكس است يعنى اثبات هيولى متوقف است بر اثبات حركت در جوهر [ 2 ] و يا لا اقل بعد از اثبات حركت در جوهر مىتوان وجود ماده المواد و قوه محض جوهرى را نتيجه گرفت همان طورى كه آقاى طباطبائى در مقاله عربى فصل پنجم مسئله هشتم نتيجه گيرى كردهاند و خلاصه حركت جوهريه هيولا را احيا كرد و از سقوط نجات داد .
25 شك نيست كه قوه و فعليتى اجمالا هست يعنى شك نيست كه هيولا به معناى اعم چيزى است كه همه ملل او را قبول دارند و حتى بنا بر نظريه جزء لا يتجزاى متكلمين و بنا بر نظريه ذيمقراطيس نيز حامل قوه و استعداد غير قابل انكار است چيزى كه هست در نظريه متكلمين و ذيمقراطيس شىء مقبول و مستعد له صورت جوهرى نيست بلكه حالتى است خيلى ساده از ماده اصلى كه همان
هامش
[ 1 ] گفتيم تنها با اثبات حركت جوهريه اثبات هيولا متصور و بلكه ضرورى است .
[ 2 ] كما هو الحق و عجيب اينست كه صدرا در جواهر و اعراض اصلات مسأله اثبات هيولا را بر مسأله حركت در جوهر متوقف نكرده و از آثار حركت جوهريه اثبات هيولا را ذكر نكرده .