1 . . . تركيب يا اعتبارى است يا حقيقى آنجا كه تركيب اعتبارى است وحدت هم اعتبارى است و آنجا كه تركيب حقيقى است وحدت هم حقيقى است على هذا شكى نيست كه اگر تركيبى از ماده و صورت داشته باشيم آن تركب اتحادى است و على هذا ماده و صورت دو موجود علىحده و مستقل نيستند بلكه صورت عبارت است از حالت متحول شده ماده قبلى و حالت فعلى دو اعتبار دارد به يك اعتبار صورت است و به يك اعتبار ماده به آن اعتبار كه صورت است فعليت است و به آن اعتبار كه مستعد پذيرفتن صورت ديگرى است ماده است و اين جز با فرض حركت معقول نيست و خود دليلى است بر حركت در جوهر .
2 قول به جوهريت هيولى در مقابل صورت با نظريه كون و فساد سازگار است نه با نظريه تكونات تدريجى [ 1 ] زيرا بنا بر كون و فساد همواره با پيدايش صورتى صورت سابق از بين مىرود و البته بايد جوهرى فرض كرد كه با هر دو صورت موجود است ولى با نظريه
هامش
[ 1 ] و بلكه از آن طرف بايد گفت كه تنها با فرض حركت در جوهر است كه مىتوان تركب جسم از هيولا و صورت را فرض كرد كه شيء واحد به وحدت حقيقيه از يك نظر بالفعل و از يك نظر بالقوه باشد .