ماده و صورت
شرح
ارسطو به جواهر خمسه قائل است و نظريه جواهر خمسه يك نظريه ارسطوئى است همان طورى كه نظريه علل چهارگانه نيز يك نظريه ارسطوئى است جواهر خمسه عبارت است از عقل و نفس و جسم و هيولى و صورت مطابق اين نظريه ما بايد هر يك از هيولى و صورت را نوعى از انواع جوهر بدانيم و هر يك را نوعى در مقابل نوع ديگر بدانيم اگر تركب جسم را از هيولى و صورت تركب انضمامى بدانيم مىتوانيم اين دو را هر يك نوعى از جوهر بدانيم و اما اگر تركب را اتحادى بدانيم آن طور كه صدرا در اواخر جلد دوم اسفار قائل است و اجزاء را تحليلى عقلى بدانيم ديگر نمىتوانيم هيولى و صورت را دو نوع از جوهر بدانيم خصوصا اگر آن طورى كه صدرا در همان باب تصريح كرده معتقد شويم كه ماده متحده با صورت حتى قابل اعتبار به شرط لائى يعنى اعتبار استقلال نوعى نيز نيست و اعتبار به شرط لائيت ماده نسبت به مواردى است كه ماده در جريان ديگرى است و يا هنوز در انتظار صورت است و باز به همين دليل جسم نيز جوهرى در قبالى هيولى و صورت نيست زيرا مطابق