مثلا به منتهاى مسافت مىرسد در حالى كه حركت 2 هنوز در ميان مسافت است و زمان مقياس مثلا يك ساعت بر آن منطبق و تمام مىشود و دوباره مقياس نامبرده به حركت 2 يك مرتبه ديگر منطبق شده و حركت 2 معادل 1 ساعت ضرب در 2 مىشود و در اين صورت دو وضع مخصوص پيش مىآيد الف حركت 1 در يك ساعت مساوى با تمام مسافت است در صورتى كه حركت 2 در يك ساعت معادل مسافت تقسيم بر 2 نصف مسافت است .
ب حركت 1 در تمام مسافت معادل يك ساعت است در صورتى كه حركت 2 در تمام مسافت معادل 1 ساعت ضرب در 2 دو ساعت است و نتيجه اين تناسب اينست كه حركت 1 دو برابر حركت 2 مىباشد و در اين نتيجه يكى از دو مقياس زمان مسافت كار مىكند و در نتيجه دو حركت 1 و 2 به واسطه مقياس به همديگر تطبيق شده امتداد يك جزء از حركت 1 معادل امتداد دو جزء از حركت 2 مىگردد يعنى حركت 2 انقسام بيشترى پذيرفته و اجزاى بيشترى پيدا مىكند و ما كثرت نسبى اجزاى حركت را بطوء و قلت نسبى آنها را سرعت مىناميم و البته اين سرعت غير از سرعتى است كه در علوم به معنى مطلق جريان و سيلان حركت استعمال مىشود .
و از همين جا مىتوان نتيجه ديگرى نيز گرفت و آن اينست كه اگر آحاد اجزاء حركتى كه با تقسيم پيدا شدهاند انقسام ديگرى نيز پذيرفتند نتيجه اش تحقق حركت در حركت خواهد بود .
6 زمان آغاز و فرجام جزء اول از خودش و جزء آخر از
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — صفحة 149
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٤٩