. .
شرح
اصل بقاى ماده و اينكه هيچ موجودى معدوم نمىشود و هيچ معدومى موجود نمىشود .
3 اصل بقاى انرژى نه تنها مقدار ماده ثابت است بلكه مقدار نيرو و انرژى هم ثابت است و كم و بيش نمىشود .
4 ضرورت على و معلولى و اينكه جريان امور جهان بر طبق قوانين مضبوط و حتمى است كه تخلف در آنها راه ندارد .
آنگاه مىگويد نتيجه كلى اين قواعد و اصول اينكه اين جهان كارخانه اى است ماشينى و تصور جهان ماشينى را مىتوان تشبيه كرد مثلا به يك كارخانه پارچه بافى كه مقدار معينى پنبه و پشم براى آن تهيه شده و آن پشم و پنبه خوراك ماشينهائى مىشود و بر طبق قواعد معين و بر اصل عليت تحولاتى در آنها صورت مىگيرد و به شكل مصنوعاتى در مىآيد سپس آن پارچه ها و مصنوعات به استعمال فرسودگى مىيابند و رشته ها پنبه مىشود و دوباره خوراك ماشينها مىگردد و اين كيفيت همواره دور مىزند و جريان مىيابد نه چيزى بر آن مىافزايد نه كاسته مىشود و جريانش بر طبق قوانين معين حتمى و واجب است و اختيارى در كار نيست ضمنا با اينكه هربرت اسپنسر خود وجود امر ندانستنى را قائل بود و راه اعتقاد به امور باطنى را نبسته بود كاسه هاى گرمتر از آش يعنى متمايلان به ماديت مىتوانستند استفاده كنند كه قوه خلاقيتى هم در كار نيست . [ 1 ]
سپس مىگويد از نتايجى كه از تصور ماشينى جهان مىتوان گرفت اينست كه مدار امر جهان بر اصل عليت است نه بر اصل غائيت يعنى محتاج نيستيم كه براى حدوث حوادث و جريان امور طبيعت غاياتى فرض كنيم و در كار جهان حكمتى قائل باشيم زيرا گردش چرخهاى ماشين طبيعت را بنا بر اصل عليت موجه مىسازيم .
در اينجا چند بحث است يكى اينكه آيا مكانيسم و ماشينى پنداشتن[ 1 ] سير حكمت در اروبا جلد 3 ص 272 .