. . .
شرح
ماشينها از اتومبيل هواپيما كارخانه ذوب آهن كارخانه اسلحه سازى و غيره كه همه آنها مجموعه اى هستند از فلزات و غيره ولى با ساختمانها و ترتيبهاى مختلف اختلافات اين ساختمانها و يا اين ماشينها تنها در ناحيه تاليف و ترتيب و شكل و هدفى است كه از آنها منظور است هرگز احدى ادعا نكرده است كه اين ساختمانها يا اين ماشينها از نظر ماهيت و ذات و نوعيت با يكديگر متغايرند .
موجوداتى كه ما آنها را ماهيات مختلف مىپنداريم و اختلافات آنها را ذاتى و نوعى مىانگاريم و آنها را به صورت انواع و اجناس مختلف دسته بندى مىكنيم نيز بيش از اين نيست مجموعه اى از ذرات مادى با يكديگر گرد آمده و نظم و تشكيل مخصوصى يافتهاند و ما آنها را با نامهاى جماد و نبات و حيوان و انسان مىناميم اگر به اصطلاح در باره هر يك از اينها با ما هو سؤال شود جواب اينست انبوهى از ذرات با فلان نظم و فلان مكانيسم .
اين نظريه سابقه زيادى دارد ذيمقراطيس و استادش لوسيبوس كه اجسام را مركب از يك عده ذرات مىدانستند و همچنين اپيكور كه در اين جهت پيرو ذيمقراطيس بود نظرشان در باره موجودات از عنصر بسيط گرفته تا مركبات عينا همين بوده است ذيمقراطيس مىگويد تنها چيزهائى كه صحت و حقيقت دارد ذرات است و خلا بوعلى در طبيعيات شفا در مواضع مختلف به تناسبهاى مختلف نظريه ذيمقراطيس را نقل كرده است علماء امروز نيز با صراحت بيشترى گفته او را در اين زمينه نقل كردهاند يعنى نظريه ذيمقراطيس تنها متوجه اين جهت نيست كه اجسام محسوسه آنچنانكه به نظر مىآيند متصل و پيوسته نمىباشند متوجه نفى اختلافات ماهوى و ذاتى اشياء نيز هست علماء جديد از قرن نوزدهم به بعد كه آتميسم را تاييد كردند نظريه ذيمقراطيس را از هر دو جنبه تاييد نمودند هم از اين جهت كه جسم محسوس مجموعه اى است از ذرات و هم از اين جهت كه اختلافات اشياء سطحى است و وابسته به نظم و تاليف و تركيب ذرات .