خرده گيرى
هنگامى كه به اين سه پايه اثبات نفى و نفى نفى نگاه كرده به خارج تطبيق دهيم در برابر هر سه تا در خارج اثبات خواهيم يافت نه چيز ديگر مثلا در برابر نفى جوجه مىيابيم نه نفى تخم و ما در مقاله هفتم به ثبوت رسانديم كه عدم و نفى يك معنى ساخته ذهن است كه از وجود خارجى با نسبت گرفته مىشود و در همين سه پايه تخم مرغ جوجه و مرغ هر يك عدم و نفى دوتاى ديگر مىباشد .
پس پايه دوم آنتىتز نفى تنها و تنها نفى پايه اول تز اثبات نيست و چنان كه با نفى نسبى خود اثبات را دارد خود نيز اثباتى به اثبات افزوده و تكامل پايه اول را تامين كرده نگران پايه سوم سنتز نفى نفى نمىباشد و به عبارت ديگر در تكامل پايه اول نيازى به رسيدن پايه سوم نيست . ( 34 )
شرح
مىكند و از طبيعت تقليد مىنمايد در نقاشى رنگهاى سفيد و رنگهاى سياه و رنگهاى زرد و رنگهاى قرمز با هم تركيب مىشوند و به اين ترتيب مشابهت با تصوير اوليه حاصل مىگردد در موسيقى هم صداهاى زير و صداهاى بم و صداهاى بلند و صداهاى كوتاه با هم تركيب مىشوند و نغمه هاى مختلف به وجود مىآيد تا يك آهنگ واحد توليد شود صرف و نحو هم با تركيب حروف صدادار و بى صدا درست مىشود هراكليت هم كه معروف به مغلق نويسى و پيچيدگى و بغرنجى فكر بود همين حرف را مىزند و مىگويد وحدت از چيزهاى كامل و ناقص و از توافق و عدم توافق و هماهنگى و عدم هماهنگى به وجود مىآيد واحد از همه چيز و همه چيز از واحد بيرون مىآيد
( 34 ) خرده هائى كه بر قانون ديالكتيكى تكاپوى طبيعت مىتوان گرفت