يكديگر را خنثى مىكنند به واسطه تركيب در يك شىء واحد جمع مىشوند اين مطلب قابل قبول است بلكه اساسا تركيب جز از امورى كه نوعى مخالفت و به اصطلاح ديگرى تضاد ميان آنها نباشند صورت پذير نيست .
ساده ترين تركيبات تركيبى است كه از عناصر اوليه صورت مىگيرد عناصر طبعا با يكديگر اختلاف دارند نوعى تضاد ميان آنها حكم فرما است از نظر فلسفه ما وراء الطبيعى به طور كلى صورتها با يكديگر تضاد دارند و يكديگر را خنثى مىكنند .
به طور كلى اصل تضاد غير از اصل اجتماع ضدين يا اجتماع نقيضين است اجتماع نقيضين عبارت است از اجتماع سلب و ايجاب به مفهومى كه قبلا توضيح داده شد [ 1 ] و اجتماع ضدين عبارت است از قبول كردن موضوع واحد دو عرض متضاد را در آن واحد اما تضاد عبارت است از اصل تنازع و خنثى كردن اشياء اثر يكديگر را و به عبارت ديگر اصل تنازع و جنگ در طبيعت اين اصل از قديمترين اصولى است كه بشر آن را كشف كرده است بهتر است در اينجا به يكى از گفته هاى عارف معروف اسلامى ملاى رومى قناعت كنيم مولوى مىگويد
اين جهان جنگ است چون كل بنگرى ذره ذره همچو دين با كافرى
آن يكى ذره همى پرد به چپ و آن دگر سوى يمين اندر طلب
هامش
[ 1 ] به تعبيرى ديگر باب امتناع اجتماع نقيضين مربوط است به باب شناخت .