همه اختلافات ماده يك نواخت را نشان مىدهد و از اين روى همه اختلافات را بسته به اختلاف تركيبات ماده تشخيص داده و در همه موارد يكنوع واحد ماده يك نواخت يافته و فرضيه گذشته را وضع مىكند پس معنى فرضيه وى اين خواهد بود كه هر ماده كه بواسطه تركيب خاصى به صورتى افتاد پس از انحلال تركيب باز باقى است .
شرح
وجود در خارج عين ماهيت است و ممكن نيست كه وجود و ماهيت در خارج مغايرت داشته باشند بعدا سؤال ديگرى پيش آمده كه دو چيزى كه در ذهن نه عين يكديگرند و نه يكى از آنها جزء ديگرى است چگونه ممكن است در خارج عين يكديگر بوده باشند در پاسخ اين سؤال بحث انتزاعى بودن وجود و اينكه وجود از معقولات ثانيه است به ميان آمده و دلائلى آورده شده كه وجود مفهومى انتزاعى است و مفاهيم انتزاعى ما بحذاء جداگانه از منشا انتزاعشان ندارند در اين مرحله است كه سخن انتزاعى بودن و اعتبارى بودن وجود به ميان مىآيد شيخ اشراق در حكمه الاشراق دلائل بسيارى اقامه مىكند كه وجود مفهومى انتزاعى و اعتبارى است ولى همچنانكه گفتيم شيخ اشراق نيز اين مطلب را تحت عنوان زيادت وجود بر ماهيت در خارج عنوان مىكند نه تحت عنوان اصالت وجود و اصالت ماهيت در اين مرحله هنوز سخن از اين است كه وجود در خارج امرى علاوه بر ماهيت نيست زيرا امرى اعتبارى است و چنين تصور مىشده كه اگر وجود امرى اعتبارى و انتزاعى نباشد لازم مىآيد كه در خارج امرى علاوه بر ماهيت بوده باشد يعنى اين مسئله به صورت دوران امر بين اصالت ماهيت و اصالت وجود مطرح و مفهوم نبوده در مرحله ديگر اين بحث دقيقتر مىشود و آن مرحله در كتب محقق مير محمد باقر داماد متوفى در سال 1040 هجرى ديده مىشود در اين مرحله بحث از اين است كه اگر وجود امرى اعتبارى نباشد و امرى حقيقى باشد لازمه اش اين نيست كه در خارج علاوه بر ماهيت باشد بلكه لازمه اش اين است كه ماهيت امرى اعتبارى و ذهنى باشد در اين مرحله رسما بحث اصالت وجود و اصالت ماهيت به همين صورتى كه امروز مورد مطالعه ما است طرح مىشود و محقق داماد كه خودش قائل باصالت ماهيت است رسما از اصالت ماهيت در تحقق و در جعل نام مىبرد و از آن