و از همين راه ما طبق قانون تكامل عمومى خواهان كمال خود هستيم و از اين روى از فعاليتهاى وجودى خود آنچه ميتواند كمال مزبور را بوجود آورد و با وى مرتبط است در راه او به مصرف رسانيده و او را بوجود آورده و كمال خود را مىيابيم براى رسيدن به مكانى راه مىرويم براى بدست آوردن سيرى دست و دهان را به كار
شرح
استعداد بوده و چنين اتفاقى براى آنها رخ نداده نتوانستهاند نوع خود را از اين راه حفظ كنند .
و چون طبيعت گنجايش حفظ و نگهدارى همه اين انواع را نداشته تزاحم رخ داده و در اين تزاحم و كشمكش روى ناموس بقاء اصلح آن نوع كه بحسب اتفاق داراى تجهيزات كاملترى بوده و براى بقاء اصلح بوده باقى مانده و ساير انواع منقرض شدهاند .
قبول و عدم قبول اصل غائيت در فرضيه تكون عالم و همچنين در فرضيه هاى جزئى مربوط بموجودات خاص تاثير بسزائى دارد و شايد خواننده محترم واقف باشد كه در زمينه تكون عالم و پيدايش جهان چه اندازه نظريه هاى مختلف ابراز شده و برخى از فرضيه هاى علماء جديد در اين زمينه مشابه است با فرضيه ذيمقراطيس و انباذقلس ما البته در مقاله 10 كه جاى اين مطلب است آنها را طرح خواهيم كرد در اينجا فقط به آنچه مربوط به قانون عليت است تحت عناوين ذيل بيان مىكنيم و ضمنا مقدمه اى براى مطالب مقاله 10 خواهد بود
1 رابطه غايت و شعور و ادراك .
2 رابطه غايت و فعل .
3 علت غائى و علت فاعلى .
4 اصل تنظيم كننده غايت و شعور و ادراك منكرين اصل غائيت ادله اى براى مدعاى خود آوردهاند از جمله اينكه همانطورى كه در طبيعت براى حيات و صحت و كمال نظامى هست براى نقص و فساد و موت نيز نظامى معين است و اگر نظام و انتظام دليل بر اين است كه طبيعت هدف دارد مىبايست در مورد اين امور نيز هدف